هات تپ و داده های فنی

عملیات هات تپ اغلب بر روی خطوط لوله انجام می شود. در زمانی که واحدهای صنعتی درگیر در فرایندهای صنعتی در صدد باشند که ضمن حفظ فرایندهای خویش دست به انجام عملیات هایی نظیر انشعاب گیری و برش از روی خط لوله بزنند می توانند از عملیات انشعاب گیری hot tap استفاده کنند. در این فرایند دستگاه هات تپ ضمن درگیر شدن با لوله آن را می برد و به این ترتیب مجرب فرایند به هدف مد نظر خویش دست می یابد. در عملیات هاتتپ علاوه بر پیشبرد آیتم هایی که به دستگاه هات تپ و نفس عملیات مربوط می شود، باید به داده های فنی نیز استناد کرد. در واقع این داده ها حکم مواد خام و منابع اصلی تعیین کننده خط مشی عملیات hot tap خواهند بود و تمامی فرایندها از طرح و ندوین مستنداتی چون دستورالعمل هات تپ، تا جوشکاری خط لوله و نیز فرایند اجرایی عملیات hot tap تحت تأثیر آن انجام می شوند.

اجرای عملیات هات تپ
هات تپ خطوط لوله

 

از این رو جمع آوری و دریافت داده های فنی اولین گام در اجرای برش گرم هات تپ به شمار می رود. در خصوص داده های فنی اجرای عملیات hottap می توان به موارد زیر استناد کرد. مجری کار پیش از انجام عملیات باید این داده ها را از طریق مجاری ممکن از جمله مکاتبات با کارفرما و نیز بازدید حضوری از سایت جمع آوری کرده و بر اساس آن در خصوص الزامات و شرایط کار گرم هاتتپ اظهار نظر نماید:

داده های خط لوله: منظور اطلاعاتی است که مربوط به خود خط لوله اصلی می باشد و در خصوص آن باید بیشترین دقت اهتمام شود. قطر لوله اصلی اولین مورد از این داده هاست. این امر برای ساحت اتصال و نیز تنظیم و مجاسبه میزان پیشروی لازم دستگاه هات تپ دارای اهمیت می باشد. مورد دوم در این خصوص ضخامت اسمی لوله است که می بایست از کارفرما دریافت شود. منظور از ضخامت اسمی، ضخامت لوله در زمانی است که هنوز به بهره برداری نرسیده بوده است. در واقع یکی از خروجی های فرایند طراحی پایپینگ همان ضخامت اسمی است که بر اساس شرایط خط، سیال درون آن و سایر مقولات فنی انتخاب شده است. در ضمن انجام تست اولتراسونیک برای محاسبه حدافل ضخامت واقعی خط در ناحیه ای که عملیات هات تپ در آن انجام می شود از دیگر نکاتی است که باید حاصل شود. مجری hottapping باید بداند که عملیات روی چه ضخامتی در حال انجام خواهد بود. اگر ضخامت از حد مشحصی پایین تر بود باید تدابیر ویژه اندیشید و نسبت به اجرای عملیات هات تپ حساسیت بیشتری به خرج داد.

داده های انشعاب: علاوه بر سایز لوله اصلی، سایز انشعاب نیز از داده های مهم برای تدوین طرح انجام عملیات hot tap operation است. بسیاری از طراحی ها و تنظیمات، از جمله طراحی و ساخت اتصال، آماده سازی دستگاه هات تپ و نصب کاتر روی آن، محاسبات مربوط به میزان پیشروی لازم، انتخاب ولو و برخی موارد دیگر وابسته به سایز انشعابی هستند که قرار است از خط لوله گرفته شود. بدیهی است که اگر نسبت سایز انشعاب به سایز لوله اصلی نزدیک تر باشد کار ما برای انجام عملیات هات تپ دشوارتر خواهد بود. در این شرایط محاسبه میزان پیشروی لازم و لحاظ کردن آن در حین اجرای عملیات دارای اهمیت و اولویت اساسی است. در صورتی که به این نکته توجه نشود آسیب قابل ملاحظه ای متوجه عملیات hottapping خواهد شد، چرا که ممکن است پیشروی بیشتر از حد مجاز بوده و لوله اصلی از این حیث دچار آسیب و ایراد شود.

هات تپ خط لوله و مخازن
هات تپ

مشخصات فنی: در این خصوص نیز باید ملاحظات ویژه داشت چرا که بسیاری از زیرفرایندهای هات تپ مربطو به مشخصات فنی است که از خط لوله خواهیم گرفت. فشار سیال یکی از اصلی ترین این داده هاست که می بایست نسبت به آن توجه ویژه داشت. مجری کار گرم هات تپ باید فشار طراحی کار را کارفرما دریافت کند و خود نیز ضمن بازدید حظوری فشار کاری را مورد پایش قرار دهد. همجنین فشار کاری در زمان اجرای hot tapping operation نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و باید نسبت به آن هماهنگی های لازم صورت گیرد. مجری هات تپ باید بداند که در زمان اجرای عملیات های جوشکاری اتصال روی خط لوله و نیز هات تپ، مجموعه تحت چه فشاری خواهد بود. این داده ها به او کمک خواهد کرد که اتصال مورد نظر را بر اساس فشار تنظیم شده طراحی کند و بسازد. فشار طراحی مرجع ساخت اتصال و آماده سازی دستگاه hot tap machine خواهد بود. میزان این فشار باید حداکثر میزان فشاری باشد که از ناحیه خط لوله قرار است بر اتصال و انشعاب جدید وارد شود.

موقعیت هات تپ: شرایط محیطی کار و موقعیتی که خط لوله هات تپ خواهد داشت از دیگر عواملی است که پیش از اجرای عملیات باید نسبت به آن مطلع شد. ارتفاعی که لوله در آن قرار گرفته یا عمق آن، لوله ها یا سایر تجهیزاتی که در مجاورت خط لوله نصب می باشند، شرایط تردد و امکان داربست بندی در حوالی محیط برای استقرار نیروی کار و تجهیزات و ایمنی محل انجام کار در مقابل محاطرات طبیعی و فنی نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرند. از این رو باید ارتفاع کار، زاویه عملیات هات تپ، عمودی یا افقی بودن خط و مواردی از این دست مشخص و روشن باشند تا مجری کار گرم هات تپ بتواند بر اساس آن ها به استانداردها مراجعه کرده و دستورالعمل های ویژه انجام عملیات را تدوین نماید.

تهیه این دست مستندات از لوازم اصلی و اولیه کار گرم هات تپ است. مجری عملیات باید تمامی این موارد را تجمیع کند و بهتر است خود نیز در محل حضور به هم رساند تا در جریان و کم و کیف فرایند قرار گیرد و درکی دقیق تر شرایط کار داشته باشد. همه این موارد ضامن اجرای یک عملیات hot tap خوب خواهند بود. اجرای هاتپ تپ را نمی توان یک عملیات ساده خواند و به لحاظ طبقه بندی جزو فرایندهای ویژه خطوط لوله است. از این رو اهمال در خصوص هر یک از گام های آن به هیچ عنوان مجاز نیست.

هات تپ و NDT

هات تپ یا عملیات انشعاب گیری از خطوط لوله در هر گام نیازمند انجام بازرسی ها و تست ها جهت اطمینان از عملکرد فرایندی است. اهمیت تست و بازرسی هر یک از فرایندهای مربوط به عملیات هات تپ از این حیث بسیار بالاست که اصولا بر حسب ماهیت ویژه عملیات هات تپ، شدت خطاها و عوارض و پیامدهای آن به طرز مشهودی بالاست. به عبارتی دیگر ممکن است بروز یک ایراد در یک فرایند عوارض و پیامدهای چندانی نداشته باشد، اما بروز همان ایراد در فرایند هات تپ یا زیر فرایندهای آن تبعاتی بس سنگین به همراه داشته باشد. از این رو بهتر است که در آنالیز و بررسی فرایندها بیشترین دقت به خرج داده شود و مجمعوه را از هر لحاظ نسبت به تبعات ایراداتی که می تواند حین فرایند برز دهد آگاه کرد.

تست غیر مخرب به تستی می گویند که ضمن آن متریال ها، ابزار و تجهیزات، فرایندها و دستگاه ها بدون بروز آسیب به آن ها مورد بررسی و پایش قرار می گیرند و متغیرهای تعیین کننده در عملکرد آن ها آزمایش و بررسی خواهند شد:

Nondestructive testing (NDT) is the process of inspecting, testing, or evaluating materials, components or assemblies for discontinuities, or differences in characteristics without destroying the serviceability of the part or system. In other words, when the inspection or test is completed the part can still be used.

پیگیری از بحران و بروز آسیب و ایراد ساز و کارهای مدیریتی، برنامه ریزی و آموزشی گسترده ای را می طلبد، اما با نظرداشت تمامی این فاکتورها و عوامل، تست و بازرسی خروجی کار نیز یکی از فرایندها جهت اطمینان بخشی به صحت فرایند است. از آن جا که فرایند انجام شده در هر مرحله آثار و عوارض خود را در مرحبه بعدی نشان خواهد داد، بنابراین انجام عملیات تست و بازرسی برای حصول اطمینان از عدم تسری این ایرادات به مرحله بعدی ضروری است.

عملیات هات تپ
هات تپ

در خصوص روش های تست و بازرسی هر یک از مراحل نیز باید دقت داشت که هات تپ مجموعه فرایندهای به هم پیوسته ای را شامل می شود که شروع هر یک وابسته به اتمام مرحله پیشین است. از این رو تست پیش از آغاز فرایند بعدی انجام می شود. از آن جا که هر عملیات هات تپ اقتضائات خاص خود را دارد و اتصالات و تجهیزات و دستگاه ها برای آن عملیات به خصوص و ویژه آماده سازری می شوند، بنابراین امکان انجام تست مخرب روی آن ها وجود ندارد. تست مخرب معمولاً در شرایطی موجه است که یک مجوعه دارای تولید انبوه بوده و با نمونه گیری از محصولات ساخته شده، و با انجام تست های مخرب، نسبت به صحت کل محصولات براوردهای لازم انجام می شود. اما شرایط هات تپ به طور کلی متفاوت است. وقتی برای مثال ما یک اتصال اسپلیت تی ۱۶ اینچی روی خط لوله ۲۴ اینچی می سازیم، این اتصال طی یک فرایند تقریبا چند روزه و بر حسب اقتضائات همان خط ساخته شده است و انجام تست مخرب بر روی آن به این معناست که حتی در صورت تأیید نتیجه تست، اتصال باید بار دیگر و از ابتدا ساخته شود. اما زمانی که تست غیر مخرب انجام می شود می توان پس از حصول اطمینان از صحت فرایند ساخت اتصال، از آن برای انجام عملیات اصلی بهره برد.

بنابراین می توان پی به اهمیت و چایگاه تست غیر مخرب در عملیات هات تپ برد، چرا که تمامی دستگاه ها، تجهیزات و اتصالات آن بر اساس همین نوع از تست آزمون و برای انجام عملیات اصلی مورد بررسی قرار می گیرند. عملیات هات تپ یک فرایند منحصر به فرد است و هر پروژه جدید هات تپ، امکانات و تجهیزات و فرایندهای مربوط و منحصر به خود را دارا می باشد. از این رو نمی توان از نتایج یک تست برای پروژه ها و فرایندهای بعدی هات تپ استفاده کرد. بر این اساس انجام تست غیر مخرب برای فرایند هات  تپ الزامی است.

تست های Non Destructive Test یا همان تست غیر مخرب در عملیات هات تپ در خصوص قطعات و اتصالات و تجهیزات زیر انجام می شود:

  • در خصوص خود دستگاه هات تپ تست غیر مخرب انجام خواهد شد تا توان آن در خصوص تحمل فشار مجموعه حین اجرای عملیات هات تپ مورد بررسی و آزمون قرا بگیرد. در این تست دسگتاه هات تپ تحت فشار قرار می گیرد تا صحت عملیاتی آن آزمون و بررسی شود.
  • در خصوص اتصال ساخته شده که اغلب از نوع اسپلیت تی می باشد نیز تست غیر مخرب برای کنترل فشار آن انجام خواهد شد تا بتوانیم از عملکرد آن حین بهره برداری و نصب روی لوله اطمینان حاصل کنیم.
هات تپ لوله و تست غیر مخرب
هات تپ و تست
  • در خصوص ولوی که روی اتصال نصب می شود نیز باید تست غیر مخرب فشار انجام شود. چنان که می دانیم در صورتی که ولو مربوطه دارای عملکرد مناسبی نباشد و با عیب و ایراد در حین کار مواجه شود می تواند فلسفه عملیات هات تپ انجام شده را زیر سؤال ببرد. از این رو باید روی آن نیز تست غیر مخرب انجام داد. چه بسیار ولوهایی که دارای تأییدیه کنترل کیفی سازنده نیز می باشند و بدون تست روی اتصالات نصب می شوند اما پس از بهره برداری پی می بریسم که دارای ایراداتی نظیر نشتی و مواردی از این قبیل هستند.
  • در خصوص تأسیسات مورد نیاز برای انجام هات تپ نیز تست های لازم باید انجام شود. تأسیساتی که انرژی مورد نیاز برای انجام کار را فراهم می کنند و به نوعی منبع تغذیه دستگاه هات تپ برای عملیات هستند باید مورد بررسی و آزمون غیر مخرب قرار گیرند تا در حین کار با مشکلی از ناحیه آن ها مواجه نشویم.
  • در خصوص متریال های تهیه و تأمین قطعات نیز باید تست ها و آزمون های لازم انجام شود. انجام تست های فشار و تنش و خمش و موادری از این نظیر برای این که از عملکرد صحیح قطعات در حین کار مطمئن باشیم قدمی اساسی برای انجام کار گرم هات تپ است.

عملیات هات تپ یا انشعاب گرم خطوط لوله زمانی دارای کارآیی مناسب خواهد بود که از تمامی جوانب و جنبه ها مورد بررسی و آنالیز قرار گیرد. انجام تست ها جهت اطمینان اط عملکرد دستگاه ها و ابزارها جزوی ضروری از عملیات هات تپ، و موردی است که حتما باید در روش های اجرایی و دستورالعمل های انجام هات تپ بدان ها پرداخته شود. وظیفه مجموعه های مهندسی است که نسبت به این مساله هوشیار باشند و تمامی تدابیر لازم را در این خصوص و در مستندات اتخاذ کرده باشند.

هات تپ روی خطوط پلاستیکی

انشعاب گیری یا هات تپ از خطوط لوله برای اضافه کردن شیر، تنظیم کنندگان، اتصالات انشعابی و دیگر دستگاه‌ها به خطوط لوله موجود و نیز انجام تعمیرات خدمات در خطوط لوله استفاده می‌شود. در انشعاب گرم هات تپ روی یک خط لوله در حال سرویس، لازم است که یک ورودی در لوله برای وارد کردن شیر یا تنظیم‌کننده یا برای اتصال لوله شاخه قطع شود. برای جلوگیری از حرکت سیال درون لوله، یک زین یا سدل که قابلیت آب بندی آن کاملا تضمین شده است روی لوله متصل می‌شود و انجام هات تپ در آن محل انجام می شود. این زین دارای یک دریچه ورودی نیپل است که امکان دسترسی به لوله بدون اجازه دادن به مایع برای فرار از لوله را فراهم می کند.

با توجه به شرایط مادی و فیریکی متریال ها، سیستم‌هایی که از لوله پلاستیکی استفاده می‌کنند، نیاز به ملاحظاتی متفاوت از لوله‌های فلزی در هنگام ضربه زدن شدید دارند. حداقل سه تکنیک در حال حاضر شناخته‌شده و برای انشعاب گیری هات تپ لوله‌های پلاستیکی برای وارد کردن شیر یا اتصال شاخه استفاده می‌شود، که همه آن‌ها دارای محدودیت‌های مهمی هستند. رایج‌ترین تکنیک مورد استفاده شامل فشردن لوله پلاستیکی برای مسدود کردن جریان از طریق لوله بعد از آن است که اتصال شاخه را می‌توان نصب کرد. با این حال فشار دادن ممکن است بر مقاومت طولانی‌مدت لوله تاثیر بگذارد. علاوه بر این، خطر ایمنی بالقوه ناشی از تولید الکتریسیته ساکن ایجاد می‌شود. و در نهایت، جریان از طریق لوله وقفه ایجاد می‌شود که کم‌تر از شرایط مطلوب است.

یک تکنیک مشهور بیشتر مستقیم است و شامل نصب شیره‌ای موجود تجاری است که در هنگام نیاز از طریق جعبه‌های شیر تحریک شوند. با این حال، هزینه چنین نصب سوپاپ بسیار بالاست. علاوه بر این، بازسازی سیستم‌های لوله‌های پلاستیکی با شیرهای شناخته‌شده نیازمند دو فشار است، در نتیجه منجر به وقفه‌های ایجاد جریان و خطرات ایمنی ناشی از تولید الکتریسیته ساکن می‌شود.

تکنیک سوم یک طرح تجاری است که به طور خاص برای لوله‌های پلاستیکی طراحی شده‌است. با این حال، این نوع از مسدود کننده خط در درجه اول برای توقف موقت جریان در یک لوله پلاستیکی در نظر گرفته می‌شود و برای استفاده به عنوان شیر مناسب نیست. علاوه بر این، وسایل شناخته‌شده این نوع نیز به اندازه لوله ۴ اینچی و به علت ماهیت پیچیده مکانیسم‌های خود محدود هستند. در نتیجه چنین مسدود کننده هایی برای لوله‌های پلاستیکی که قطر آن‌ها کم‌تر از ۴ اینچ است، مناسب نیستند.

هات تپ و اسپلیت تی غیر فلزی
هات تپ روی خطوط لوله غیر فلزی

هات تپ بهترین روش برای ایجاد انشعاب روی خطوط لوله پلاستیکی است مشروط بر این که مهارت ها، آموزش ها و استانداردهای انجام کار بر روی پلاستیک لحاظ شده باشد. در عملیات هات تپ روی خطوط لوله غیر فلزی نظیر پلاستیک ابتدا به ساکن باید نوع و جنس لوله مد نظر باشد تا متوجه شویم که آیان امکان برش گرم هات تپ روی آن وجود دارد یا نه. بنابراین مهندسین عملیات هات تپ باید در درجه اول به این نکته توجه کنند که امکان برش گرم روی لوله مقدرو هست یا نه؟ مجموعه ای از مطالعات امکان سنجی و در صورت نیاز انجام تست ها و بازرسی های اولیه برای امکان سنجی طرح مد نظر قرار خواهد داشت که همگی باید با دقت کامل انجام شود.

چنان که می دانیم وظیفه اصلی را در برش گرم هات تپ کاتر دستگاه هات تپ به انجام می رساند. این قطعه از دستگاه است که با لوله درگیر می شود و ضمن پیش روی و نفوذ درون آن، برش را به انجام می رساند.

باید با توجه به جنس لوله و میزان انعطاف پذیری، خشکی و سختی آن بهترین نوع الماسه برای انجام عملیات برش هات تپ را برگزید. چنان که می دانیم کاترهای دستگاه هات تپ به دو نوع اند، یک سری از این کاترها که معمولاً مختص سایزهای پایین تر هستند یک تکه بوده و الماسه ها در آن مستقیما به روی کاتر نصب هستند. سری دیگر از کاترها دارای الماسه های جداگانه بوده که از طریق نگهدارنده هایی روی کاتر به آن متصل می شوند. در این دسته از کاترها مجری عملیات هات تپ قادر است با توجه به جنس لوله بهترین نوع الماسه متناسب با شرایط کار را برگزیده و به روی کاتر نصب کند.

تنها در صورتی هات تپ روی خطوط لوله پلاستیکی مجاز است که الماسه های کاتر جوابگوی برش لوله باشند و فرایند برش با ایراداتی نظیر ترک خوردن و شکستن لوله مواجه نشود. پس از دست یابی به نتیجه مساعد، فرایندهای بعدی مورد نیاز برای هات تپ به انجام خواهند رسید. یکی از مهم ترین این گام ها ساخت اتصال انشعابی برای لوله پلاستیکی است. طبیعی است در این خصو نیز باید بسیار محتاطانه و با توجه ویژه کار کرد. اتصال ساخته شده نباید آن چنان سنگین باشد که روی لوله اثر منفی بگذارد و باعث کژتابی و تحمیل وزن نامتعارف به لوله شود. در این صورت ممکن است لوله به مرور تغییر شکل و انحراف زاویه ای پیدا کند و در درازمدت شاهد بروز مشکلاتی سنگین نظیر نازک شدن دیواره لوله، سوراخ شدن و حتی شکسته شدن آن شویم.

از سوی دیگر جنس لوله اتصال باید به گونه ای باشد که پاسخگوی فشار سیال و خط نیز باشد. قرار بر آن است که اتصال برای طولانی مدت فشار سیال را تحمل کند و بتواند با آب بندی کامل مجموعه از نشتی و سر ریز سیال تحت هر شرایطی ممانعت کند. بنابراین جنس اتصال، ضخامت، سایز و سایز مشخصات آن باید به گونه ای باشد که این کارکرد را به بهترنی نحو ممکن انجام دهد. در غیر این صورت ممکن است با ایراداتی پس از مرحله بهره برداری مواجه شویم که طبیعتاً رفع آن ها هزینه ای به مراتب سنگین تر متوجه مجموعه می کند.

نکته آخر در مورد اتصال مورد استفاده برای انجام عملیات هات تپ این است که چون جوشکاری روی خط لوله پلاستیکی امکان پذیر نیست اتصالات مذکور به شیوه مکانیکی روی خط لوله نصب خواهند شد و از این رو باید ساز و کارهای لازم برای اینکه به مستحکم ترین شکل ممکن روی لوله پیچ و مهره شوند تدبیر شود.

پس از انجام این دست اقدامات اولیه، عملیات اجرایی انشعاب گرم هات تپ روی لوله به انجام می رسد. در این خصوص نیز اپراتور و مجری عملیات هات تپ باید دانش و درایت کافی برای پیش بینی روند و میزان پیشروی لازم دستگاه در هر دور را داشته باشد. مجری عملیات هات تپ باید این دانش را داشته باشد تا تشخیص بدهد که میزان دوردهی به دستگاه  و سرعت پیشروی به چه اندازه باشد تا نه به لوله، نه اتصال و نه کاتر آسیبی وارد نشود. در این خصوص نیز باید مطالعات و هم اندیشی های لازم میان تیم های مهندسی و طراحی و برنامه ریزی، و اپراتورهای اجرایی که سابقه و مهارت بالا در زمینه کار اجرایی هات تپ دارند اتخاذ شود تا طرحی کلی از این فرایندها در ذهن مجریان فرایند هات تپ وجود داشته باشد.

هات تپ زیر دریا

این نوشتار به ابتکارهای عملیات هات تپ در یک خط لوله آب عمیق مربوط می شود،که بر اساس آن یدون برداشتن خط لوله از سرویس، فرایند یه انجام می رسد.

در مراحل اولیه فرآیند هات تپ بازرسی های لازم به انجام خواهند رسید. خط لوله شناسایی شده و یک بازرسی اولیه دیداری از طریق دوربین انجام خواهد شد تا نسبت به شرایط فیزیکی و محیطی آن اطلاعات لازم حاصل آید. دوربین‌ها در یک خودروی عملیاتی از راه دور نصب خواهند شد که در چارچوب های مختلف و بر حسب اقتضائات مورد نیاز برای بازرسی شناسایی و نصب شده‌است. این خط لوله در ناحیه مورد نظر بازرسی خواهد شد و آن بخش از لوله که انشعاب گیری هات تپ روی آن انجام می شود تجزیه و تحلیل خواهد شد. اگر این لوله حاوی یک جوش یا درز طولی باشد، مکان درز پیدا خواهد شد. علاوه بر این، مکانی از خط لوله برای عملیات هات تپ شناسایی و تایید خواهد شد که هیچ بخشی از اتصالات هات تپ در محیط پیرامونی جوش وجود نداشته باشد.

خاک از زیر خط لوله در محل انتخاب‌شده برای انجام هات تپ از طریق ابزارهای لازم حفاری خواهد شد. خودروی عملیاتی از راه دور برای حذف خاک از زیر خط لوله و ایجاد یک گودال یا یک ناحیه نوردهی استفاده خواهد شد. این خط لوله با استفاده از یک برس و / یا یک جت آبی کم‌فشار با نیروی کار کنترل از راه دور تمیز خواهد شد.

هنگامی که مراحل اولیه بازرسی و شناسایی شرایط محیطی و فیزیکی کار که حکم فرایندهای پیش آماده سازی هات تپ را دارند تکمیل شد، یک ابزار اندازه‌گیری از سطح به خط لوله پایین خواهد آمد تا گردی محیطی یا ovality  خط لوله را بررسی کند در حالی که به طور همزمان کنترل خط لوله را نیز بررسی می‌کند. ابزار اندازه‌گیری توسط وسیله نقلیه از راه دور تامین خواهد شد.

هنگامی که مراحل اولیه بازرسی و شناسایی شرایط محیطی و فیزیکی کار که حکم فرایندهای پیش آماده سازی هات تپ را دارند تکمیل شد، یک ابزار اندازه‌گیری از سطح به خط لوله پایین خواهد آمد تا گردی محیطی یا ovality  خط لوله را بررسی کند در حالی که به طور همزمان کنترل خط لوله را نیز بررسی می‌کند. ابزار اندازه‌گیری توسط وسیله نقلیه از راه دور تامین خواهد شد.

هات تپ زیر دریا
عملیات هات تپ

عملیات هات تپ
دو یا چند فریم ساخت لوله از سطح به پایین آورده خواهند شد تا در امتداد محور خط لوله، و در راستای محور خط لوله، و در جهت مخالف در جهت مخالف گیری داغ قرار گیرند.  این تجهیزات به منظور تثبیت  و تحکیم موقعیت عملیاتی هات تپ نصب می شوند مجموعه را در مقابل لغزش ها حین اجرای هات تپ محافظ نگاه می دارند و مانع از اعوجاج در فرایند هات تپ می شوند. هر فریم ساخت لوله شامل یک جفت سکوهای حاوی screw  یا مکانیسم‌های هیدرولیکی، واقع در هر طرف خط لوله است که برای تعیین موقعیت و بالا بردن یک خط لوله انتقال خط لوله بکار می‌رود. فاصله بین این دو سطح، یک تیر عرضی است. هر لوله ممکن است در کنار محور لوله قرار داده شود و با استفاده از سیستم هیدرولیکی از وسیله نقلیه عملیاتی دوردست یا یک پیچ مکانیکی به خط لوله انتقال یابد. انجام هات تپ در عمق آب حساسیت های خاص خود را دارد و باید تا جای مخمکن ضریب ایمنی فراینتد را با افزودن ساپورت ها و تجهیزات پشتیبانی افزایش داد.

فریم‌های بالابر، خط لوله را به ارتفاع مورد نظر از طریق مکانیسم‌های مکانیکی یا هیدرولیکی ذکر شده در هر یک از سکوها و در نتیجه ایجاد یک نیروی خالص رو به بالا قرار خواهد داد. این مکانیزم‌ها توسط وسیله نقلیه با کنترل از راه دور (ROV)  به همان روش به عنوان مکانیزم مذکور و مکانیزم دستکاری مربوطه آن تامین می‌گردد. متعاقباً، انبر لوله به طور مکانیکی روی خط لوله در یک موقعیت بالا قرار می‌گیرد.

پس از جابجا کردن خط لوله و به منظور آماده‌سازی و نصب اتصال بدنه در اطراف خط لوله، ابزار اندازه‌گیری دوباره برای چک کردن گردی پیرامونی یا ovality و straightness خط لوله بکار خواهد رفت. انجام این اقدامات برای افزایش کیفیت اجرای هات تپ ضروری قلمداد می شوند.

در صورتی که این خط لوله دارای یک جوش طولی باشد و لازم به نظر می‌رسد که سطح برجسته جوش برداشته شود، ابزار برداشت  از سطح به پایین ارسال خواهد شد و به محل انجام کار انتقال داده می شود تا عملیات حذف نواحی برش روی آن انجام شود.

وسیله نقلیه با ریموت های کنترل از راه دور نگه‌داشته خواهد شد و اتصالات هیدرولیکی و کنترلی ایجاد خواهد شد.  ابزار حذف مهره جوش، هر گونه protrusion از جوش طولی به وسیله ماشین کاری بخشی از جوش در امتداد خط لوله را حذف خواهد کرد. در مرحله بعد ، یک بدنه محکم متصل به بدنه و کادر جهت گیری مربوطه آن از سطح پایین خواهد آمد و در بالای خط لوله در محل تعیین‌شده بین فریم‌های بالابر فرود خواهد آمد.

این اقدامات می تواند بر دامنه ایمنی فرایند هات تپ به طرز محسوسی اقر مثبت بگذارند. گیره مخصوص اتصال بدنه اجزای piping برای اتصال شاخه جانبی است: یک گیره با دهانه شاخه و با اتصالات یا studs مرتبط، یک دریچه دارای باز کردن و بستن مشخصه‌ها برای اتصال شاخه، و یک مرکز اتصال برای اتصال دستگاه ضربه داغ و متعاقباً خط لوله افقی. این اجزای piping قبل از این که در چارچوب مناسب و جهت گیری قرار داده شوند preassembled هستند.

چارچوب جهت گیری شامل تعدادی تشک  برای پشتیبانی از هات تپ  و دستگاه هات تپ در خاک‌های نرم است . این تشک  را می‌توان با دو سیلندر هیدرولیکی و یا پیچ‌های مکانیکی پس گرفت تا کادر را در نظر گرفته و از وزن تجهیزات پشتیبانی کند.

هات تپ لوله در عمق زمین
هات تپ خطوط لوله

هات تپ خطوط لوله
با استفاده از وسیله نقلیه با کنترل از راه دور و سیستم هیدرولیکی آن، اتصال نصب شده برای انجام هات تپ در موقعیتی مناسب قرار خواهد گرفت و محموعه برای انجام عملیات هات تپ آماده خواهد شد.

تمام آن چه شرح داده شد، اقدامات پیش آماده سازی جهت اجرای عملیات هات تپ در اعناق آب است. این فرایند از ویژه ترین پروژه های خطوط لوله به شمار می رود و ضریب خطر و ریسک آن در صورت عدم رعایت استانداردها و فاکتورهای ایمنی بسیار بالا می رود. بنابراین برای انجام هات تپ زیر آب باید به این دست نکات توجه ویژه مبذول داشت.

تنها پس از این ملاحظات است که می توان نسبت به اجرای عملیات هات تپ روی خط لوله در اعماق آب اطمینان حاصل کرد. بدیهی است که عملیات هات تپ علاوه بر این که مجریان متبحر نیاز دارد، وقتی که قرار است در اعماق آب انجام شود، باید نیروهای متبحر و در عین حال غواض را برای اجرای کار تربیت کرده باشد. آن ها باید بتوانند ضمن اجرای عملیات انشعاب گرم هات تپ در عمق آب، تسلط و اشراف کافی بر فرایند را نیز داشته باشند و در موقعیتی که با شرایط اضطراری و هر گونه سانحه ای، چه فنی و چه ایمنی، مواجه شدند، تدابیر لازم برای واکنش سریع و اضطراری در سریع ترین زمان ممکن با بیشترین اعتماد به نفس و تسلط را داشته باشند.

هات تپ تنها روش انشعاب گیری است؟

در نوشتارهای پیشین شرح مفصلی از چیستی عملیات هات تپ و طریقه اجرای آن روی خطوط لوله ارائه شد. این که این عملیات عبارت است از انشعاب گیری به صورت گرم روی خطوط لوله حاوی سیال، و این که الزامات آن چیست. اما یک سوال اساسی به ذهن متبادر می شود مبنی بر آین که آیا هات تپ تنها روش انشعاب گیری از خطوط لوله است یا یکی از روش های موجود؟ و اگر گزینه دوم این سوال صحیح است، این فرایند چه مزایایی نسبت به دیگر روش های جایگزین دارد که اجرای آن را ملزوم می دارد؟ به عبارت دیگر چه آیتم هایی در فرایند هات تپ یافت می شود که آن را تبدیل به بهترین شیوه انشعاب گیری از خطوط لوله می گرداند؟

انشعاب گیری به روش های مختلف امکان پذیر است و هات تپ خط لوله و مخزن تنها راه انجام عملیات انشعاب گیری محسوب نمی شود. اما مزایایی که می تواند داشته باشد در سایر روش های ممکن است یافت نشود. حال این مساله پیش می آید که چه مواقعی هات تپ به یک الزام تبدیل می شود؟ و آیا راهکارهایی هست که از مواجهه با الزامی به نام عملیات هات تپ اجتناب کرد؟

هات تپ انشعاب گرم
هات تپ روی خطوط لوله

یکی از دلایلی که عملیات هات تپ را الزامی می دارد اشتباهات موجود در طراحی یک مجموعه دارای خطوط لوله است. این امر خصوصاً در پالایشگاه ها، سکوهای نفتی و مجتمع های پتروشیمی رخ می دهد. اگر پیش از بهره برداری خط، طراحان پالایشگاه یا هر گونه مجتمع صنعتی در طراحی پایپینگ آن دچار اشتباه شده باشند نیاز به عملیات hot tap به وجود می آید. ایراد مد نظر حود را پس از فرایند پایپینگ و زمانی نشان می دهد که مجموعه به مرجله بهره برداری می رسد. در فاز بهره برداری است که برای مثال می بینیم حداکثر فشار واقعی سیال درون یک خط لوله از فشار طراحی پایین تر است و به عبارتی دیگر، ظرفیتی که از خط لوله مذکور مد نظر داشتیم در فاز بهره برداری و عملیاتی حاصل نمی شود. به عبارتی دیگر، به دلیل اشتباه در طراحی، گلوگاه هایی ایجاد شده است که مانع جریان سیال با فشار طراحی مد نظر می شوند. در چنین شرایطی تنها راه حل ممکن ایجاد انشعاب هایی در مجاری پیش از گلوگاه و انتقال سیال از درون آن ها به حلی که دچار کاستی سیال شده است. در این شرایط از آن جا که خط تیز به مرحله بهره برداری رسیده است و در حال فعالیت می باشد امکان shut down زدن مگر در شرایط خاص و زمانی که تیم بهره برداری تشخیص دهد وجود ندارد. معمولاً و به خصوص در مورد پالایشگاه ها و مجتمع های پتروشیمی که دارای فرایند کاری سنگین می باشند، shut down زدن برای انجام چند مورد معدود عملیات انشعاب گیری مقرون به صرفه نیست و باعث می شود مجموعه برای جندین روز از فعالیت های جاری و تولید فراورده باز بماند.

بدیهی است که چنین مجموعه هایی در این شرایط تن به تعطیلی فرایندها نمی دهند و ترجیح می دهند از انشعاب گیری به روش هات تپ استفاده کنند که نیازی به shut down ندارد.

بنابراین پیشگیری از نیاز به انشعاب گیری در این خصوص امکان پذیر است و تنها کافی است که مجموعه پیش از شروع فرایند پایپینگ طراحی ها را مورد بررسی و آنالیز دقیق قرار دهد تا هیچ ایرادی نظیر مورد ذکر شده متوجه مجموعه نشود و نیازی به اجرای هات تپ هم نباشد. یا حداقل اگر هم ایرادی بود تا پیش از مرحله بهره برداری و زمانی که خطوط لوله هنوز خالی از سیال هستند شناسایی شود و با استفاده از روش های سنتی و برش سرد، فرایند انشعاب گیری را بدون نیاز به hot tap به انجام رساند.

در موقعیت دیگر زمانی نیاز به انشعاب گیری به روش هات تپ احساس می شود که نیازمند توسعه خطوط لوله هستیم. به عبارتی یک مجموعه می خواهد فرایندهای جاری اش را توسعه دهد و به این منظور نیازمند انشعاب گیری گرم هات تپ است. در این خصوص نیز می توان تدابیر لازم را پیش اندیشید و ترتیباتی را اتخاذ کرد که نیاز به این مسأله رفع شود. برای مثال می توان روی خطوط لوله موجود و در فاز پایپینگ اتصالات انشعابی ایجاد و روی آن ها  یک ولو نصب کرد تا در مواقعی که نیاز به توسعه خط احساس شد نیازی به انشعاب گیری نباشد. البته باید اشاره شود که اتخاذ این دست تدابیر آن چنان نیز سهل نیست و احتمال چنین پیشامدهایی مسأله ای نیست که نسبت به آن دانش پیشینی داشت. از طرفی به فرض در نظر داشتن این افق نیز نمی توان برآوردی دقیق از محل انشعاب گیری برای توسعه خطوط در نظر داشت و این مسأله خود را فقط زمانی به صورت کامل و واضح نشان می دهد که نیاز به توسعه خط مذکور احساس شود. طراح و بهره بردار در فاز طراحی و پایپینگ اولیه خط نمی توانند درک دقیق از احتمال نیاز به توسعه خطوط داشته باشند. مهم تر از آن، آن ها نمی توانند درکی صحیح از این نکته داشته باشند که کدام بخش و کدام یک از خطوط لوله مستلزم انشعاب گیری به منظور توسعه خواهد بود. این امر خود را پس از بهره برداری، و زمانی نشان خواهد داد که تیم های برنامه ریزی و بهره برداری در صدد بر می آیند  بخشی یا کل فرایندهای جاری مجتمع را توسعه دهند. اما در هر صورت بهتر است تیم های برنامه ریزی در همان طراحی اولیه و پایپینگ این تصور و پیش فرض را در ذهن داشته باشند که ممکن است روزی مجموعه نیاز به توسعه خطوط خواهد بود. در این صورت شاید بتوانند درکی از مسأله داشته باشند.

اجرای عملیات انشعاب گیری گرم هات تپ
اجرای عملیات هات تپ توسط شرکت پیشگام صنعت ابزار

در مجموع عملیات هات تپ یک فرایند مطمئن و ایمن و مقرون به صرفه خصوصاً در صنایع مادر محسوب می شود، اما در مواقعی که می توان با پیش بینی فرایندها، انشعاب گیری را به صورت ساده تر و در فاز طراحی و پیش از بهره برداری به انجام رساند، دیگر ضرورتی بر اجرای عملیات هات تپ نخواهد بود و مجموعه مهندسی باید تا جای ممکن تلاش کند به این مهم دست یابد. اما در هر صورت اگر چنین هدفی نیز برآورده نشود می توان با انتخاب پیمانکاری مطمئن در خصوص اجرای انشعاب گیری گرم هات تپ کار را به بهترین شکل ممکن به انجام رساند.

هات تپ خطوط لوله با تی سرویس

روش های مختلف برای انشعاب گرم خطوط لوله وجود دارد که بر حسب متغیرهای مختلف قابل دسته بندی است. زمانی که بحث بر سر زاویه انجام عملیات هات تپ باشد دارای دسته بندی های افقی، عمودی و زاویه دار هستیم، زمانی که بحث بر سر نوع سیال باشد انشعاب گرم هات تپ می تواند روی خطوط نفا، گاز، بخار، مشتقات نفتی و فرآورده های پتروشیمی باشد. در خصوص سایز انشعاب گیری هات تپ نیز عملیات انشعاب گیری گرم می تواند به اشکال سایز بزرگ و سایز کوچک، ردیوس سایز و سایز و به سایز انجام شود. به همین صورت در خصوص نوع اتصال مورد استفاده برای انجام کار نیز عملیات هات تپ خطوط لوله می تواند با استفاده از اتصال اسپلیت تی، ولدولت و سدل نیپل انجام شود.

نمونه هات تپ سایز کوچک
هات تپ سایز کوچک روی خط لوله

هر یک از اتصالات مذکور ویژگی های خاص خود را دارند و در هر شرایط بر حسب مصالح پروژه از یکی از این اتصالات استفاده می شود. اما نوع دیگری از اتصال نیز وجود دارد که تی سرویس نام دارد. این اتصال زمانی استفاده می شود که نیازی به استفاده از اتصالات فوق نباشد. شاید بتوان گفت تی سرویس سبک ترین و کم سایزترین اتصال انشعابی برای هات تپ خطوط لوله یا مخازن محسوب می شود. شرایط استفاده از تی سرویس برای انجام عملیات هات تپ خطوط لوله را می توان به شرح زیر برشمرد:

  • زمانی از اتصال تی سرویس برای انشعاب گیری گرم به روش hot tap استفاده می شود که سایز انشعاب گیری ۲ اینچ باشد. اتصالات تی سرویس مورد استفاده برای انجام عملیات انشعاب داغ دارای قطر ۲ اینچ می باشند و از این رو برای انجام عملیات های انشعاب گیری ۲ اینچ بهترین اتصال محسوب می شوند.
  • در زمانی که فشار سیال بالاست بهتر است از اتصالاتی نظیر اسپلیت تی استفاده شود. این اتصال سه راهی تمام محیطی کل لوله را پوشش داده و به این ترتیب فشار بالای ناشی از سیال و لوله را تحمل می کند. در زمانی که سایز کوچک تر و فشار وارده به اتصال و انشعاب کمتر است می توان از سدل نیپل استفاده کرد. به همین ترتیب در سایزهای کوچک تر و تحت فشارهای پایین تر از اتصالاتی نظیر ولدولت استفاده می شود. اما در زمانی که سیال درون لوله فشار چندانی ندارد و می توان با اتصالات ضعیف تر نیز انشعاب گیری گرم را با اطمینان به انجام رساند بهینه ترین اتصال برای انشعاب گیری هات تپ تی سرویس می باشد. این اتصال در فشارهای پایین با توجه به وزن پایین خود و نیز عدم الزام به دستورالعمل های ویژه جوشکاری می تواند انتخابی اقتصادی و به مقرون به صرفه تر از سایر اتصالات باشد.
  • چنان که اشاره شد جوشکاری این اتصال برای انجام هات تپ خطوط لوله یا مخازن نیز در مقایسه با سایر اتصالات سبک تر است. برای دیگر اتصالات مجری کار باید فرایند ساخت را بر عهده بگیرد و انواع تست های جوش و فشار را روی شان انجام دهد. اما اتصال تی سرویس فقط یک جوشکاری ساده روی خط لوله را می طلبد. از این رو دارای فرایندهای اجرایی ساده تر و کم دردسر تری است.

بار دیگر باید تأکید شود که اتصال تی سرویس فقط زمانی قابل استفاده است که سایز انشعاب دو اینچ باشد و نمی توان از این اتصال برای هات تپ خطوط لوله در سایزهای دیگر استفاده کرد. اتصال تی سرویس یک اتصال سه شاخه است که یک سر پخ دار آن به لوله جوشکاری می شود. عملیات هات تپ در راستای عمود بر خط لوله و روی قسمت رزوه دار تی سرویس انجام می شود. توامان با اتمام عملیات هات تپ روی تی سرویس، سر رزوه دار آن نیز بسته و مسدود می شود و به این ترتیب انشعاب جدید را می توان روی شاخه جانبی اتصال، که موازی و در امتداد خط لوله اصلی است نصب کرد. تی سرویس دارای یک شیر مسدود کننده در درون خود می باشد که توامان با عملیات هات تپ و به موازات اتمام آن بسته می شود. سپس یک کپ انسداد روی آن بسته می شود و حال می توان جریان را به شاخه انشعابی جانبی آن هدایت کرد.

شاخه جانبی تی سرویس می تواند انواع و اقسام متفاوت داشته باشد که بر حسب نیاز فرایندی می توان یکی از آن ها را برگزید. برای مثال این سر اتصال می تواند از نوع compression، M.I.P و F.I.P باشد. اما برای اجرای هات تپ روی خطوط لوله و مخازن معمولاً از اتصالی استفاده می کند که انشعاب حانبی آن از نوع جوشی باشد تا خط لوله جدید بر روی آن جوشکاری شود. البته بر حسب نیاز می توان از دیگر انواع تی سرویس نیز استفاده کرد که این امر بستگی به اقتضائات پروژه و تصمیم گیری ها دارد.

هات تپ با اتصال 2 اینچی تی سرویس
ساختار تی سرویس مورد استفاده در عملیات هات تپ خطوط لوله و مخازن

پس از انجام هات تپ می توان به سادگی از انشعاب حاصل شده جانبی بهره برداری کرد و درون خط لوله دو اینچی انشعابی سیال را به جریان انداخت. اتصال تی سرویس در مقایسه با سایر اتصالات کمتر در عملیات هات تپ مورد استفاده قرار می گیرد چرا که چنانکه اشاره شد، این اتصال فقط برای انجام انشعاب گرم در سایز ۲ اینچ مناسب است. در هر صورت تشخیص این که کدام اتصال در کدام عملیات مورد استفاده قرار می گیرد نکته ای است که نیازمند غور و بررسی شاخص های فنی و محیطی حاکم بر کار است.

از میان برندهای تولید کننده تی سرویس شرکت آلمانی مولر Muller دارای شهرت و اعتبار بالایی است و محصولات آن خصوصاً برای انجام عملیات هات تپ که یک عملیات سنگین و تحت فشار است بسیار مفید می باشند. صریب ایمنی و اطمینان بالای محصولات MULLER در کنار مقاومت و استحکام و عمر مفید بالای آن ها از جمله عواملی است که مجریان عملیات هات تپ خطوط لوله و مخازن را به استفاده از این محصولات وامی دارند.

اجرای هات تپ روی خطوط آب

بسیاری از فرایندهایی که در واحدهای صنعتی دارای خطوط لوله انجام می گیرد ماهیت و ساختار مشابهی دارند. برای مثال بسیاری از فرایندهایی را که روی خطوط لوله پالایشگاهی انجام می شوند، در خصوص مجتمع های پتروشیمی نیز عینیت دارند و همین فرایندها حتی روی خطوط لوله انتفال نفتی و گازی، و حتی آب نیز قابل صدق هستند. عملیات اجرای هات تپ نیز از جمله این فرایندهاست.

فرایندهایی نظیر تعمیرات و نگهداری خطوط، فرایندهایی مربوط به توسعه خطوط لوله، تعمیر خرابی ها، رفع نشتی، نصب کلمپ، ایجاد انشعاب جدید، انسداد خط لوله و فرایندهایی از این نظیر در تمامی واحدهای نام برده جزو فرایندهای جاری می باشند و در همه آن ها نیز تکرار می شوند. از این رو می توان خدمات خطوط لوله را به تمامی واحدهای صنعتی و خدماتی ای تعمیم داد که خطوط لوله و انتقال سیال بخشی از فرایندهای آن ها را شامل می شود. طبیعتاً عملیات انشعاب گیری هات تپ نیز از این قاعده مستثنی نیست و هم واحدهای پالایشگاهی و پتروشیمی، و هم فرایندهای نفتی، گازی و آبی به نحوی با این سرویس خط لوله سر و کار دارند. غالبا تصور بر این است که اجرای هات تپ فقط در پالایشگاه ها و مجتمع های پتروشیمی انجام می شود اما این عملیات روی انواع خطوط لوله قابل اجراست.

اجرای هات تپ روی خطوط لوله
اجرای هات تپ روی خطو لوله نفتی، گازی و آب

از جمله زمینه هایی که انشعاب گیری گرم هات تپ آن چنان که باید، در آن جا نیفتاده است، انشعاب از خطوط لوله آب است. این امر دلایل متعددی دارد که شاید مشهودترین آن ها هزینه ای است که واحد برنامه ریز می بایست جهت اجرای هات تپ صرف کند. در واحدهای پالایشگاهی عملیات هات تپ به وضوح صرفه اقتصادی خود را نسبت به روش های جایگزین انشعاب گیری نشان می دهد. برنامه ریز مجتمع در صورت استفاده از روشی غیر از اجرای هات تپ، ناچار است ساعت ها و چه بسا روزها از فعالیت های جاری خط لوله دست بکشد و ضرر و زیان آن را متقبل شود. چه بسا هر روز و حتی هر ساعت از وقفه در جریان جاری امور یک پالایشگاه یا یک خط لوله انتقال باعث شود که خسارت بالایی متوجه مجموعه صنعتی شود. این امر در خصوص خطوط انتقال صادراتی بیشتر مصداق دارد. صادرات طبق برنامه مشخص و بر حسب تعهدات طرف صادر کننده باید روال  و ظرفیت مشخصی داشته باشد. بروز وقفه در این فرایند طبیعتاً قابل توجیه نخواهد بود.

اما در خطوط لوله انتقال آبريال این ضرر و زیان خود را چنین واضخ نشان نمی دهند و برنامه ریز مجتمع اغلب ترجیح می دهد به سراغ روش های به ظاهر کم هزینه تر برود، ولو آن که این تصمیم به قیمت قطع جریان آب و معطل ماندن فرایندها برای چندین روز منتهی شود. در این خصوص باید برنامه ریزان و تصمیم گیران مجتمع های مربوط به خطوط لوله آب را نسبت به صرفه اقتصادی و توجیه فنی آن راهنمایی کرد، چرا که یکی دیگر از دلایل عدم رغبت به اجرای هات تپ روی خطوط لوله آب، ممکن است نا آگاهی و عدم اطلاع مدیران و برنامه ریزان از فرایندهایی نظیر اجرای هات تپ باشد.

عمده مجتمع های درگیر با خطوط لوله آب، واحدهای آب و قاصلاب هستند که انتقال خطوط لوله بین شهری و درون شهری را بر عهده دارند. بسیاری از واحدهای آب و فاضلاب نسبت به مزایای اجرای هات تپ اشراف دقیقی نداشته  و از این رو برجیخ می دهند در مواقعی که نیاز به انشعاب گیری بود، جریان سیال را برای ساعاتی قطع کنند. اما این امر آسیب های زیادی را به همراه خواهد داشت. بروز وقفه در فرایندهای صنعتی یک از این آسیب هاست. بسیاری از واحدهای صنعتی  بخشی از فرایندهای خود را از طریق جریان آب انجام می دهند و قطع آن ولو برای چند ساعت می تواند روند فعالیت روزانه آن ها را مختل کنند. این امر شاید از نظر برنامه ریزان واحدهای آب و فاضلاب پنهان بماند اما این دست واحدها به صورت مکرر با چنین مشکلاتی مواجه شده اند و قطعی حریان آب، روند جاری امورشان را مختل کرده است. از سوی دیگر خط لوله ای که قرار است برای انشعاب گیری قطع شود تمامی بهره گیرندگان خود از جمله مصرف کنندگان شهری را نیز درگیر خود خواهد کرد و می تواند باعث اختلال در امور جاری زندگی شهروندان ولو برای چند ساعت شود. این امر آسیب ها اقتصادی پنهانی را به همراه خواهد آورد که شاید از دیده برنامه ریزان پنهان بماند اما آثار خود را خواهد گذاشت. همه این موارد در حالی هستند که می توان با اجرای هات تپ، بدون نیاز به قطعی جریان سیال، فرایند انشعاب گیری یا تعمیرات را به انجام رساند و هیچ خدشه ای را نیز متوجه بهره گیرندگان از آب وارد نکرد.

هات تپ
انشعاب گرم هات تپ

شرکت پیشگام صنعت ابزار طی سال های اخیر اقدامات زیادی جهت آشنایی و ترغیب واحدهای آب و فاضلاب برای بهره گیری از این تکنولوژی انجام داده است. شرکت در نمایشگاه ها و برفراری ارتباطات فشرده و مستقیم با این دست واحدها از جمله گام هایی است که شرکت پیشگام صنعت ابزار برای نیل به این هدف گزارده است. ضمن این که اجرای هات تپ روی خطوط لوله آب نیز از جمله خدماتی است که ما در هر برهه از زمان آمادگی انجام آن را داشته و نسبت به چنین درخواست هایی استقبال می کنیم. یکی از پروژه های اخیر ما در زمینه اجرای هات تپ روی خطوط لوله آب، به انجام عملیات انشعاب گیری هات تپ روی خط لوله ۴۸ اینچی آب می باشد که در خرداد ماه ۱۳۹۷ و با موفقیت کامل به اتمام رسید. کارفرمای این پروژه شرکت آب و فاضلاب استان البرز بوده و شرکت پیشگام صنعت ابزار خود وظیفه ساخت ولو و اجرای هات تپ را تمام و کمال بر عهده گرفت. در نهایت نیز پروژه با موفقیت کامل و بدون بروز هر گونه ایرادی به اتمام رسید.

انسداد خطوط لوله به روش هات تپ

یکی از کاربردهای عملیات انشعاب گرم یا هات تپ مسدود ساختن خطوط لوله است. در عملیات انسداد خطوط لوله جریان سیال از یک نقطه از لوله به طور کامل قطع می شود و به این ترتیب از ورود سیال به ادامه مسیر جلوگیری به عمل می آید. برای انجام این کار می توان از روش های مختلف استفاده کرد. یکی از رایج ترین راه ها برای نیل به این هدف تخلیه خط لوله و رسوب زدایی و پاک سازی آن، و سپس برش سرد لوله و انسداد آن از نقطه ای است که می خواهیم جریان از آن به بعد مسدود شود. اما این روش هزینه، زمان و نیروی انسانی هدر رفته بالایی را به همراه خواهد داشت و بله همین دلیل می توان به جای آن از عملیات هات تپ یا انشعاب گرم استفاده کرد. با استفاده از روش هات تپ دیگر نیازی به تخلیه لوله و پاک سازی آن وجود نخواهد داشت و در حالی که سیال درون لوله در جریان است می توان انسداد خط لوله را به انجام رساند.

انسداد خطوط لوله
جوشکاری اتصال بمنظور انسداد خط لوله

به طور کلی هدف های انسداد خط لوله متفاوت و متنوع اند که به برخی از آن ها می توان به شرح زیر اشاره کرد:

  • در برخی مواقع ممکن است کارفرمای مجتمع به هر دلیل در صدد باشد جریان سیال را از یک نقطه مشخص مسدود کرده و جریان سیال را از آن پس به مسیر دیگر و خط لوله ای دیگر منتقل کند. در این شرایط انسداد خط لوله به روش هات تپ بهترین راهکار محسوب می شود.
  • در برخی دیگر از مواقع کارفرما در صدد است به کلی جریان سیال را از یک نقطه به صورت کامل متوقف کند. در این شرایط نیز انسداد خط لوله به روش هات تپ مناسب ترین راه به نظر می رسد.
  • در برخی مواقع بخشی از خط لوله دچار آسیب و خرابی می شود. ایراداتی نظیر ترک خوردگی، نشتی و مواردی از این قیم می توانند آسیب های غیر قابل جبران برای یک مجتمع ایجاد کنند، خصوصاً در زمانی که سیال از نوع خطرناک و آسیب زا می باشد باید به سریع ترین طریق ممکن عملیات انسداد را انجام داد و در این راستا نیز هات تپ بهترین راهکار به حساب می آید.
  • در برخی مواقع خط دچار آسیب شده است و تدوام فعالیت آن برای مجتمع چندان ضروری نمی باشد. در این صورت هم می توان با انسداد خط لوله به صورت موقتی، بخش آسیب دیده لوله را مسدود کرده و عملیات تخلیه و تعمیر آن بخش را به انجام رساند، بدون این که نیازی به تخلیه سیال از ناحیه سالم و آسیب ندیده لوله وجود داشته باشد. در این شرایط نیز هات تپ بهترین راهکار محسوب خواهد شد.
هات تپ برای انسداد خط لوله
برش لوله به روش هات تپ به منظور انسداد لوله

در هر یک از شرایط فوق هات تپ بهترین راهکار و ابزار برای انسداد خط لوله محسوب خواهد شد. این روش به روز به ما اجازه می دهد فرایندهای تعمیراتی، توسعه خطوط، انتقال خطوط و تغییر مسیر را بدون نیاز به تخلیه لوله انجام دهیم و همین امر به واحدهای پالایشگاهی و پتروشیمی کمک شایانی خواهد کرد که بدون نیاز به تخلیه خطوط و تقبل هزینه های ناشی از آن فرایندهای مذکور را به انجام برسانند.

شرح فرایند انسداد خط لوله به ترتیب مراحل زیر خاوهد بود:

  • ابتدا یک اتصال چهارشاخه ساخته شده و روی لوله نصب و جوشکاری می شود. این اتصال معمولاً سایز به سایز خواهد بود تا پلاگ انسداد خط لوله از مجرای انشعابی آن عبور کند اما در صورتی که پلاگ قابلیت انبساط و گسترش در درون لوله را داشته باشد می توان از اتصالات ردیوس سایز نیز استفاده کرد. لازم به ذکر است پیش تر تست فشار هیدرواستاتیک روی این اتصال انجام شده است.
  • پس از نصب اتصال ولو روی آن نصب می شود و سپس تست فشار هیدرواستاتیک روی مجموعه انجام می شود.
  • دستگاه هات تپ روی ولو نصب می شود و پیشروی دستگاه به منظور انجام عملیات انشعاب گیری آغاز می شود. در این فرایند دستگاه هات تپ باید آن قدر پیشروی کند تا هر دو جداره لوله را به صورت کامل بریده و در نهایت کوپن دو سر لوله را استخراج کند. بنابراین پیشروی آن در مقایسه با یک عملیات هات تپ معمولی به مراتب بیشتر خواهد بود. دلیل ساخت اتصال چهارشاخه به جای سه شاخه نیز در همین نکته است که دستگاه هات تپ قدرت مانور و پیشروی بالا به منظور برش کامل هر دو جداره لوله را داشته باشد. پس از اتمام فرایند، دستگاه عقب نشینی کرده و از روی ولو باز می شود.
  • حال می توان عملیات انسداد خط لوله را به انجام رساند. دستگاه انسداد خط لوله یا استاپل پیشاپیش مجهز به یک پلاک مسدود کننده شده است که به فراخور نیاز پروژه به صورت دائم یا موقتی درون لوله جاگذاری خواهد شد. عملیات پیشروی دستگاه انسداد خط لوله آغاز می شود و پلاگ د رون لوله قرار گرفته می شود تا جایی که کاملا سطح درونی لوله را از هر چهت پوشش داده و مانع برون رفت سیال و جریان آن در ادامه مسیر شود. به این ترتیب پلاگ توانسته است عملیات انسداد خط لوله را به صوزرت کامل و جامع به انجام برساند.
مسدودسازی خط لوله
پلاگ انسداد خط لوله

پس از اتمام فرایند، پلاگ در محل باقی می ماند و دستگاه انسداد خط لوله به بیرون عقب نشینی می کند تا از مجموعه خارج شود. این فرایند در کمترین زمان ممکن بدون تزاحم در سایر فرایندها و با صرف هزینه پایین در مقایسه با روش های سنتی انجام می شود. البته باید اشاره شود که انجام صحیح این فرایند مستلزم به مار گماردن اپراتورها و نیروی کار متبحر و آشنا و مسلط به الزامات خطوط لوله می باشد. در غیر این صورت فرایند با مشکل مواجه خواهد شد و روند انجام کار نه تنها به هدف نمی رسد بلکه می تواند باعث تخریب فرایندهای جاری و چه بسا آسیب ها و سوانح جبران ناپذیر شود.