توجیه عملیات هات تپ

هات تپ از فرایندهای خطوط لوله می باشد که در دهه ۳۰ میلادی ابداع شد. هدف از فرایند هات تپ در دسترس قرار دادن سیستم های تحت فشار نظیر خطوط لوله، مخازن و تانکرهای نگهدارنده و هدایت کننده مسیر جریان سیال جهت انجام عملیات های اصلاحی روی آنها می باشد. گرچه طی سالیان شکل گیری و تکوین این تکنولوژی رشد و ارتقاء یافته و همچنان روند رو به رشد آن در تسهیل فرایند، افزایش ضریب ایمنی، کاهش زمان هدر رفت و مواردی از این قبیل تداوم دارد، اما مکانیزم و چارچوب کلی آن طی این سالیان تغییری نکرده است. به این شرح که دستگاه هات تپ حاوی یک مته راهنما و یک کاتر برنده لوله از طریق شفت به سمت جداره لوله پیشروی می کند و با بریدن لوله و خارج کردن کوپن لوله یک انشعاب جدید در دسترس قرار می دهد. دستگاه هات تپ باید به صورتی آماده و تجهیز شده باشد که به لحاظ تحمل فشار و شرایط خط لوله توان مقاومت داشته باشد تا حین انجام عملیات هات تپ بین دستگاه هات تپ و مختصات فنی خط لوله و سیال تعادل و توازن برقرار شده باشد. برای این که عملیات هات تپ امکان پذیر باشد و سوراخکاری لوله توسط دستگاه قابل انجام باشد یک فیتینگ سه شاخه ای روی لوله نصب و جوشکای می شود. فیتینگ مذکور با توجه به شرایط لوله و خصوصاً ویژگی های سیال انتخاب می شود. برای این کار اغلب از اتصال اسپلیت تی استفاده می شود. سپس روی فیتینگ یک ولو نصب شده و به منظور بررسی میزان مقاومت ولو و اتصال در مقابل فشار خط روی آن ها تست فشار انجام می گیرد. سپس عملیات هات تپ انجام شده و انشعاب مورد نظر روی لوله یا مخزن ایجاد می شود.

هات تپ و انشعاب گیری
نصب دستگاه هات تپ

پیش شرط انجام عملیات هات تپ توجیه پذیری اقتصادی و فنی آن است. اصولاً هر فن آوری جدید به منظور افزایش بهره وری فرایندها انجام می شود. فن آوری تنها در صورتی قابلیت اجرایی خواهد داشت که نسبت به روش های جاری دارای مزایای اقتصادی، فنی و ایمنی باشد. در غیر این صورت استفاده از همان روش های موجود قابل توجیه تر است. تا پیش از ابداع عملیات هات تپ انشعاب گیری معمولاً به این صورت بود که خط لوله مورد نظر را از سیال تخلیه می کردند و سپس عملیات انشعاب گیری روی آن انجام می شد، اما با توجه به مزایایی که عملیات انشعاب گرم داشت از جمله عدم نیاز آن به خاموشی خط و تخلیه خط لوله، هات تپ تبدیل به روال جاری در انشعاب گیری از خطوط لوله گردید.

اما با این وجود مجری هات تپ ملزم است در هر پروژه عملیاتی نسبت به توجیه قتصادی و فنی طرح مورد نظر ملاحظات خاص خود را داشته باشد. در این خصوص تیم امکان سنجی و بررسی توجیه طرح می بایست ذیل گام های زیر توجیه یا عدم توجیه طرح را به اثبات برسانند. بدیهی است در صورتی که این جمع بندی حاصل شد که انشعاب گیری از لوله به روش گرم قابل توجیه نیست، نمی بایست از این روش استفاده کرد. مراحلی که این تیم امکان سنجی جهت تبیین توجیه اقتصادی عملیات هات تپ باید پیاده سازند به شرح زیر است:

هات تپ
hot tap
  • تعیین مختصات فیزیکی خط لوله موجود:

در درجه اول مشخصات فنی خط لوله و سیال از مشتری دریافت شده و بر حسب آن برنامه ریزی ها و طراحی های توجیهی پروژه به انجام می رسد. تیم هات تپ باید حداکثر فشار کاری سیال درون لوله حین انجام عملیات هات تپ دریافت کند تا برآوردی از میزان مقاومت و استحکام دستگاه هات تپ و فیتینگ و سایر اتصالات داشته باشد. طبیعی است اگر دستگاه های موجود در بازار یا دستگاه های در دسترس مجری هات تپ قادر به انجام عملیات در فشار مد نظر مشتری نباشند عملیات کان لم یکن تلقی می گردد و باید سراغ روش های دیگر رفت. جنس و ضخامت لوله نیز فاکتورهای تعیین کننده دیگر در محاسبات اولیه محسوب می شوند. باید برای تیم هات تپ مبرهن شود که تجهیزات موجودش قادر به برش لوله از جنس مورد نظر مشتری می باشند. در غیر این صورت باید هزینه های لازم برای تجهیز و ارتقای دستگاه هات تپ جهت انجام عملیات برآورد شود. مورد بعدی آنالیز وضعیت خط لوله به لحاظ میزان خوردگی، آسیب های جانبی و مواردی از این قبیل است. این مورد بهتر است به صورت حضوری و در محل سایت توسط تیم پروژه هات تپ مورد بررسی قرار گیرد. باید شرایط لوله از جهت امکان پذیری عملیات هات تپ بر روی آن برآورد شود. در صورت فرسودگی و خوردگی بیش از اندازه لوله، خصوصاً در لوله های ضخامت پایین باید نسبت به انجام عملیات هات تپ روی آن ها بسیار حساس بود. همچنین حین بازدید باید نسبت به تجهیزات کنترلی و ابزار دقیق در مجاوت محل انجام هات تپ حساس بود. اگر ابزاری در مجاورت عملیات روی خطوط لوله و تجهیزات نصب باشد، به نحوی که بروز هر گونه اختلال احتمالی در عملیات هات تپ روی آن و مجموعه تأثیر مخرب ایجاد کند، تیم هات تپ باید نسبت به پذیرش تبعات احتمالی حساس باشد. برآورد اقتصادی، جانی و فنی این چنین رویدادهایی جزو الزامات در فرایند امکان سنجی محسوب می شود.

به طور کلی برای انجام امکان سنجی به صوت جامع و کامل انجام این قسم محاسبات ضروری به شمار می رود. هر چه هات تپ کاران برآوردی دقیق تر در این خصوص داشته باشند طبیعتاً اشراف اطلاعاتی و قدرت تصمیم گیری در خصوص امکان یا عدم امکان انجام عملیات هات تپ نزد آنها بیشتر خواهد بود.

  • برآورد هزینه های انجام انشعاب از طریق خاموش کردن خط: پس از انجام فاز اول کار، تیم هات تپ باید برآوردی دقیق از میزان هزینه های انجام عملیات انشعاب گیری به روش سنتی و از طریق خاموش کردن خط داشته به دست بیاورد. در این مورد باید هزینه های کار از جمله تهیه متریال های مورد نیاز، برش لوله، جوشکاری، کنترل کیفیت فرایند، نیروی انسانی درگیر در کل فرایند و مواردی از این قبیل محاسبه شود.

اما مهم تر از موارد ذکر شده هزینه هایی است که به صورت پنهان در نفس این فرایند مستتر هستند که از قضا بخش اصلی هزینه ها را شامل می شوند. این هزینه شامل خاموش بودن خط لوله در طول انجام فرایند می باشد. به عبارتی دیگر واحد صنعتی ناچار است برای تخلیه خط و انشعاب گیری از آن برای روزهای متمادی فعالیت ها یا حداقل بخشی از فعالیت های خود را که به خط لوله مربوطه مرتبط است متوقف سازد و به این ترتیب واحد را تا انجام کامل عملیات از فاز بهره برداری خارج سازد. بدیهی است در این صورت فرایندهای جاری متوفف شده و فرایند تولیدی واحد صنعتی به تعویق می افتد. طبیعتاً در صورتی که خط لوله مذکور بخشی از فرایندهای اصلی مجموعه را شامل شود ممکن است هزینه ی بسیار بالایی متحمل واحد صنعتی شود. از سوی دیگر ممکن است تجهیزات و ابزاری در امتداد لوله مذکور نصب شده باشند که صحت عملکرد آن ها منوط به جریان دائمی سیال درون لوله باشد. در این مورد نیز باید توجه داشت که تعطیلی خط می تواند بر عملکرد آن ها آسیب رسانده و هزینه دیگری را بر مجموعه صنعتی بار کند.

به طور کلی تیم هات تپ موظف است کلیه هزینه های مربوط به انجام کار به روش سنتی را حتی الامکان با بیشترین دقت به انجام برساند تا بتواند بهترین تصمیم در خصوص توجیه اقتصادی و فنی انجام هات تپ را بگیرد.

  • برآورد هزینه های انجام عملیات هات تپ:

در این خصوص می بایست هزینه های آماده سازی و تجهیز دستگاه هات تپ، ساخت، اتصال و نصب فیتینگ وی لوله، هزینه ولو و هزینه هایی از این قسم محاسبه شود. نیروی انسانی دخیل در فرایند نیز باید به صورت دقیق شناسایی و هزینه های مربوط به آن ها نیز پیش بینی و محاسبه شود. از آنجا که عملیات هات تپ مستلزم تجهیزات جانبی متعددی می باشد باید نسبت به هریک از آن ها دقت و حساسیت داشت. برای مثال در شرایطی که کار در ارتفاع انجام می شود هزینه های باز و بست داربست، اسکافولدینگ، تعبیه مسیرهای تردد و مسیر فرار اضطراری، هزینه های ایمنی کار و مواردی از این قسم به عنوان هزینه های ضروری انجام عملیات انشعاب گرم در نظر گرفته شود. بدیهی است در این فرایند دیگر هزینه های ناشی از تعطیلی خط را نخواهیم داشت و همین نکته چنان که میدانیم بزرگ ترین مزیت عملیات هات تپ محسوب می شود، اما با این وجود هزینه هایی نسبت به روش سنتی بر کار افزوده می شوند که در نظر گرفتن آنها جزو اصول کاری تیم هات تپ در فاز امکان سنجی و طرح توجیهی بشمار می رود.

انشعاب گرم
هات تپ ۴۸ اینچ
  • مقایسه بندهای ۲ و ۳ و جمع بندی: پس از تهیه و تنظیم مستندات فوق، به راحتی می توان در خصوص مزیت هر یک از دو روش بر دیگری اظهار نظر کرد. تجربه نشان داده است که همواره در تصمیم گیری نهایی کفه ترازو به سمت انتخاب عملیات هات تپ سنگینی می کرده است، البته مشروط بر آنکه امکان انجام عملیات هات تپ به لحاظ محدودیت های فنی و انسانی وجود داشته باشد. اما با این وجود انجام مراحل فوق ضروری است تا نسبت به حکم ذکر شده اطمینان حاصل شود.

لازم به ذکر است هر دو نوع عملیات انشعاب گیری دارای هزینه های پنهان و غیر قابل محاسبه ای می باشند که لحاظ آنها در برآورد هزینه های امکان سنجی به صورت دقیق امکان پذیر نیست. برای مثال سوانح ایمنی ناشی از آسیب دیدگی نیروی کار حین انجام فرایندها از جمله این موارد است. از سوی دیگر هر کدام از فرایندها به نوبه خود دارای خطراتی می باشند که گرچه محاسبه آن ها مقدور نیست اما در نظر گرفتن تبعات و آثار آنها در انتخاب نوع عملیات انشعاب گیری دخیل است. برای مثال نوع سیال درون لوله از جمله این موارد است. اگر سیال از نوع مواد بسیار سمی و خطر ناک نظیر گاز ترش باشد طبیعتاً بروز کوچک ترین نشتی حین هر یک از فرایندها تبعاتی جبران ناپذیر خصوصاً برای نیروی کار خواهد داشت. چرا که استشمام کوچک ترین میزان از این ماده می تواند به قیمت جان اپراتورها و پرسنل اجرایی تمام شود. در این شرایط طبیعتاً هزینه جانی و ایمنی انجام عملیات هات تپ بسیار بالاتر خواهد رفت چرا که ضریب ریسک فرایند بالاتر فته است. در فرایندهای سنتی می توان تخلیه خط را تا جایی ادامه داد که نسبت به فقدان سیال درون لوله اطمینان حاصل کند اما در عملیات انشعاب گرم هات تپ، از آنجایی که کل فرایند روی خطوط لوله زنده و حاوی حریان سیال انجام می شود، بروز کوچک ترین ایراد ناشی از خطای انسانی، تجهیزات و تأسیسات نامناسب یا دستورالعمل های تدوینی خساراتی سنگین به مجموعه وارد خواهد کرد. تیم تصمیم گیر در خصوص توجیه یا عدم توجیه عملیات هات تپ باید نسبت به این گونه مواد محاسبه ناپذیر حساسیت به خرج دهد.

پس از پیش بینی تمامی این موارد و در قالب کار گروه های تصمیم گیری جهت بررسی ابعاد کار از تمامی جوانب، نسبت به انتخاب هر یک از دو راهکار مذکور تصمیم گیری به عمل می آید. شرکت پیشگام صنعت ابزار در این زمینه آماده ارائه خدمات مورد نیاز مشتریان می باشد. تیم مهندسی و فنی این شرکت تجربه انجام این قسم پروژه ها را داشته و می تواند در اسرع وقت مشتریان را نسبت به توجیه یا عدم توجیه عملیات مطلع و آگاه سازد.

هات تپ و عوامل وقوع خرابی

هات تپ از جمله فرایندهای فنی روی خطوط لوله می‌باشد که گرچه  دارای مزیت‌های برجسته و قابل توجهی است اما از سوی دیگر خطرات و تهدیدات عمده ای نیز پیشبرد مسیر آن را تهدید می‌کند. از این حیث توجه به تمامی عواملی که می‌توانند چه به لحاظ فنی و چه ایمنی در روند کار انشعاب گرم اختلال ایجاد کند از جمله وظایف تیم‌های فنی و مهندسی بشمار می رود. عدم توجه به این عوامل ضریب حطرات احتمالی عملیات هات تپ را بسیار افزایش داده و بنابراین مجریان عملیات هات تپ و طراحان و مهندسان باید نسبت به تمامی آنها حساسیت به خرج دهند.

هات تپ گیری
نصب سدل نیپل

برای آشنایی با محاطرات عملیات هات تپ برخی از برجسته ترین تهدیدهای بالقوه در عملیات هات تپ را بر می‌شماریم؛ بدیهی است تیم فنی و مهندسی می بایست در دستورالعمل‌ها، روش‌های اجرایی و چک لیست هایی که برای انجام عملیات هات تپ تدوین می کند نسبت به آن‌ها هوشیار باشد. البته لازم به ذکر است در بسیاری از موارد ممکن است با عوامل تهدیدزای منحصر به فرد و تکرار ناپذیری مواجه شویم که ویژه همان عملیات هات تپ مشخص است. در این قسم موارد طبیعتاً طراحان و مهندسان توان پیش بینی آنها را نخواهند داشت و چه بسا در هیچ یک از دستور کارهای مدون به آنها اشاره نشده باشد. برای رفع این ایرادات بهترین اهرم نیروی کار متخصص و متبحر است.

بدیهی است که یک اپراتور هات تپ که مسلط بر فرایندهای اجرایی می باشد و از سوی دیگر آشنایی کامل با رفتار خطوط لوله دارد میتواند بسیار مثمر ثمر باشد. علاوه بر این، مجتمع های صنعتی تولید کننده فرآورده های نفتی، گازی و پتروشیمی اقتضائات ویژه کاری خاص خود را دارند و محیط های کار در این گونه واحدها مختصات محیطی و فنی خاص خود را دارد که تنها برای کسی قابل درک است که سابقه کار و آشنایی در این گونه واحدها را داشته باشد. طبیعتاً هر محیط صنعتی محدودیت ها، الزامات و ویژگیهای خاص خود را دارد و از آنجا که عملیات هات تپ اغلب موارد در مجتمع های پالایشگاهی و پتروشیمی را دارد بهتر آن است که اپراتورها سابقه  و آشنایی کافی در خصوص کار در چنین محیطهایی را داشته باشند تا در صورت بروز هر گونه رویداد غیر متعارف چه از جانب فرایندهای مربوطه به عملیات هات تپ و چه از جانب فرایندهای مربوط به خود مجتمع قدرت واکنش سریع و آنالیز رویداد را داشته باشند.

در هر صورت و با وجود این قسم مخاطرات غیر مترقبه، برخی وقایع قابل پیش بینی و برنامه ریزی وجود دارند که در صورت عدم رعایتشان تکرار پذیر خواهند بود. مجری هات تپ باید نسبت به شناسایی و رفع پیشگیرانه این تهدیدها آگاهی کافی بخرج دهد. برخی از این موارد بشرح زیرند:

نشتی و انفجار حین جوشکاری: چنانکه می دانیم جوشکاری اسپلیت تی یا هر اتصال انتخابی دیگر روی لوله در شرایطی صورت می گیرد که لوله مملو از سیال در حال جریان است. جوشکاری از آنجا که تولید حرارت می کند و خود فرایندی احتراق زاست میتواند خطراتی را متوجه مجموعه کند. این خطر از دو جانب احساس می شود؛ اول آنکه تصادم احتراق ناشی از جوشکاری با مواد شیمیایی احتمالی در محوطه انجام کار هات تپ و تأسیسات نصب شده در محل میتوان منشأ خطر باشد. ممکن است بدون اینکه مجریان هات تپ مطلع باشند محیطی که عملیات هات تپ در آن انجام می‌شود آغشته به برخی گازهای قابل اشتعال در مقابل احتراق باشند که از راه حواس انسانی قابل شناسایی نیست و فقط با تست و ابزارهای ویژه می توان پی به وجود آن‌ها برد. در این مواقع انجام تست‌های لازم جهت تشخیص مواد و گازهای منتشر در هوا پیش از انجام عملیات ضروری است. در این خصوص کارفرما ممکن است به دلیل غفلت یا عدم آشنایی با حساسیت های فرایند هات تپ نسبت به خطرات احتمالی اگاهی چندانی نداشته باشد. بنابراین مجریان هات تپ خود باید نسبت به چنین پدیده ای حساسیت لازم را داشته باشند.

انشعاب گیری به روش گرم
جوشکاری هات تپ

از سوی دیگر طبیعتاً تأسیساتی نظیر کابل های برق، مواد شیمیایی سر ریز شده و آغشته شده در زمین نظیر نفت و بنزین و سایر مواد قابل اشتعال در مجاورت محل جوشکاری اسپلیت تی موجود باشند که بر اثر اصابت جرقه های جوشکاری حریق ایجاد کنند. در این خصوص باید آگاهی کامل نسبت به تبعات وجود این مواد وجود داشته باشد و مجری هات تپ باید کاملاً محیط را بلحاظ ایمنی از این جنبه ها ایمن کند. جنبه دوم ماجرا خطری است که در نتیجه حرارت جوشکاری سیال درون لوله را تهدید می کند، چراکه اگر سیال نسبت به حرارت ایجاد شده حساسیت داشته باشد می‌توان همچون یک منبع احتراق عمل کند. در این صورت اگر نکات ایمنی رعایت نشود ممکن است شاهد فجایعی نظیر انفجار خط و تحمیل صدمات و آسیب‌ها و خسارات جبران ناپذیری باشیم. در این خصوص مجری هات تپ و علی الخصوص تیم فنی و مهندسی وی با دریافت اطلاعات کامل از مشخصات فنی لوله و سیال دستورالعملی برای جوشکاری اسپلیت تی روی لوله تدوین کند که خطرات احتمالی را پیشگیری کند. تعداد خطوط جوش، درجه جوش، الکترود انتخابی، دمای جوش، تعداد پاس های جوش و… مواردی هستند که می بایست بر اساس مشخصات فنی لوله برنامه ریزی و تدوین شوند. مجری هات تپ حین تدوین دستورالعمل جوشکاری اسپلیت تی و نیز حین اجرای آن باید به ضخامت لوله، دمای سیال و نوع سیال و مواردی از این قسم توجه کند. در غیر این صورت میزان ریسک و ضریب خطرات بروز اشتعاب و انفجار بسیار بالا خواهد رفت. چه بسا تیم طراحی و مهندسی هات تپ به این جمع بندی برسد که انجام عملیات جوشکاری اسپلیت تی روی لوله امکان پذیر نیست. در این شرایط باید نتایج با صراحت به تصمیم گیران اعلام شود تا از روش‌های جایگزین نظیر استفاده از اسپلیت تی مکانیکی و … استفاده شود. بنابراین کتمان و پشت گوش انداختن این فاکتورها از جانب هیچ کدام از طرف های عملیات قابل توجیه نیست.

دفرمه شدن یا آسیب دیدن اتصالات:ممکن است به دلیل طراحی، ساخت یا نصب نادرست اتصال اسپلیت تی یا سدل نیپل روی لوله حین یا پس از اجرای عملیات هات تپ دچار ایراد در کارکرد شود. این مشکل از این ایراد ناشی می‌شود که اسپلیت تی توان تحمل فشار سیال و خط لوله را ندارد. در چنین حالتی ما با ایراداتی نظیر نشتی، دفرمه شدن اسپلیت تی و خود لوله اصلی، افت فشار سیال، اشتعال و حتی انفجار مواجه خواهیم بود. از این رو می بایست در هر سه گام ذکر شده دقت و احتیاط‌های ویژه داشت. در فاز طراحی باید با کسب اطلاع دقیق از فشار و دمای سیال و جنس لوله و ضخامت آن، مواد و متریالهای اولیه ای را به کار برد که توان تحمل فشار ناشی از خط را داشته باشند. به خصوص حین انجام عملیات هات تپ فشار بالایی به مجموعه وارد خواهد شد و اسپلیت تی باید آمادگی مقاومت در برابر آن را داشته باشد. افزون بر این حین ساخت نیز اپراتورها باید دستورالعمل تدوین شده ساخت اسپلیت تی را به دقت رعایت کنند. تعداد پاس جوش، نوع الکترود انتخابی، دمای جوش، و دقت در فاریند جوشکاری متغیرهایی هستند که در عملکرد اسپلیت تی در آنیهد اثرگذار خواهند بود. حین فرایند نصب اسپلیت تی روی لوله نیز به همین طور، اپراتورهای نصلب باید توجه داشته باشند که اتصال مذکور به منظور انجام عملیات انشعاب گرم هات تپ نصب می‌شود و از این رو باید مقاومت بالایی داشته باشد. در صورتی که خطوط جوش اتصالات اسپلیت تی به یکدیگر و به لوله ضعیف باشد بدون شک ظرف مدت زمان کوتاه آثار مخرب فنی خود را نشان خواهد داد و چه بسا خطرات ایمنی و نیروی انسانی نیز خلق کند. بنابراین جنس متریال‌ها و مواد اولیه، ضخامت آنها، الکترودها، تعداد پاس جوش، دقت درجوشکاری و… عواملی محسوب می‌شوند که با دقت در آنها می توان از بروز خطرات ایمنی و  فنی در این خصوص ممانعت کرد. بهترین و مطمئن ترین راه حل برای تست صحت و دقت عملکرد اتصال اسپلیت تی حین و پس از انجام عملیات هات تپ، انجام تست‌های جوش و فشار روی آن باشد. تست جوش به منظور حصول اطمینان از جوشکاری مناسب خطوط و اتصالات انجام می‌گیرد. بسته به میزان حساسیت کار می‌توان از تست‌های PT، اولتراسونیک، رادیوگرافیک و نظایر آن استفاده کرد. همچنین پس از نصب اتصال اسپلیت تی روی لوله نیز ترجیح بر آن است که به منظور تأیید مقاومت اتصال در مقابل نشتی سیال تست فشار هیدرواستاتیک روی آن انجام گیرد. در این تست فشاری به میزانی کمی بیشتر از فشار سیال خط لوله وارد می‌شود و به این ترتیب صحت عملکرد آن تست می شود؛ به این ترتیب که اگر اتصال اسپلیت تی در مقابل فشار هیدراستاتیک وارده تاب و مقاومت داشت می توانیم مطمئن شویم که اتصال در مقابل فشار سیال عملکرد صحیحی خواهد داشت.

تست هیدرواستاتیک
هات تپ

نشتی و انفجار حین عملیات هات تپ: ممکن است به دلیل اتصال نامناسب قطعات و اتصالات حین انجام عملیات هات تپ و چه بسا پس از آن دچار مشکلاتی نظیر نشتی و حتی بروز انفجار باشیم. به این دلیل در خصوص نصب اتصالات باید بسیار دقیق عمل کرد. نصب ولو روی اتصال اسپلیت تی از این جهت از اهمیت بالایی برخوردار است. باید بین ولو و اسپلیت تی یک گسکت متناسب با شرایط کار قرار داده شود و همچنین پیش از نصب خود ولو نیز باید تست شود تا نسبت به عدم نشتی آن اطمینان حاصل شود.

آسیب دیدن دستگاه هات تپ حین عملیات: ممکن است دستگاه حین انجام عملیات هات تپ دچار آسیب دیدگی شود و به این صورت عملیات هات تپ دچار خدشه شود. در این خصوص نیز انجام اقدامات پیشگیرانه ضروری است. یکی از دلیایل این امر می‌تواند ناشی از این باشد که دستگاه بدلیل فرسودگی یا هر ایراد دیگر توان تحمل فشار سیال خط را ندارد. بنابراین در این خصوص نیز انجام تست هیدرواستاتیک پیش از انجام هات تپ توصیه می شود. ممکن است دستگاه بدلیل فقدان امکانات یا عدم آشنایی مجری هات تپ بلحاظ سایز و سایر خصوصیات برای انجام هات تپ اشتباه انتخاب شده باشد. در این مورد نیز تیم مهندسی هات تپ باید متعهدانه نسبت به این مسئله حساسیت به خرج دهد. در هر صورتی تست فشار هیدرواستاتیک بهترین معیار برای محک توان انجام عملیات توسط یک دستگاه هات تپ است.

ایمنی و بهداشت در عملیات هات تپ

انشعاب خط لوله
عملیات هات تپ- برش لوله

هات تپ خطوط لوله و مخازن از جمله فرایندهای حساس در ارائه خدمات خطوط لوله بشمار می‌آید و از این حیث در کنار عوامل فنی، توجه به شاخص‌های ایمنی و بهداشت و متغیرهای زیست محیطی دارای نقش حائز اهمیتی می‌باشد. در این زمینه نیز استانداردهای معتبر بین‌المللی از جمله API-2201 بخش زیادی از مباحث خود را به فاکتورهای ایمنی و زیست محیطی انجام هات تپ معطوف کرده‌اند. عملیات هات تپ خود دارای دشواری‌ها و پیچیدگی‌های فنی خاص خود می‌باشد و از این رو اختصاص این حجم از توصیه‌های ایمنی از جانب استاندارد مذکور نشان می‌دهد که این عوامل نقشی کمتر از عوامل فنی در انجام عملیات هات تپ ندارند.

از این رو مجریان انجام عملیات هات تپ باید در خصوص شاخصه‌های ایمنی و بهداشت تسلط و آمادگی کامل را پیش از انجام عملیات هات تپ احراز کرده و تمامی پیش‌بینی‌های لازم در این خصوص را در قالب دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرایی تدوین کرده باشند. در ادامه به برخی الزامات که به پیشبرد مطمئن عملیات هات تپ یاری می‌رسانند اشاره خواهد شد:

– تهیه لباس کار و ادوات ایمنی و حفاظت شخصی: مجری عملیات می‌بایست به اقتضای مشخصات فنی پروژه هات تپ ادوات و ابزار کار، لباس کار مناسب، دستکش، کفش کار، کلاه کار و سایر تجهیزات حفاظت فردی را برای اپراتورها فراهم کرده باشد. عملیات انشعاب گرم هات تپ معمولاً روی خطوط لوله حاوی سیال انجام انجام می‌شود و مجری هات تپ باید با در نظر گرفتن این احتمال که حین انجام عملیات هات تپ سیال به هر نحوی نشتی و برون رفت خواهد داشت، می‌بایست ادواتی را برای نیروی کار فراهم کند که ایشان را در مقابل جریان و حرارت و فشار سیال محافظت کند.

– تجهیزات ایمنی و اطفاء حریق: عملیات هات تپ معمولاً روی خطوط لوله حاوی سیالات قابل احتراق انجام می‌شود. حتی در غیر این‌صورت و در شرایطی که سیال فاقد قابلیت احتراق و اشتعال می‌باشد نیز عملیات‌هایی نظیر جوشکاری اسپلیت تی و نیز خود فرایند برش لوله توسط کاتر دستگاه هات تپ می‌تواند منشأ خطراتی نظیر آتش سوزی و حتی انفجار شود. در چنین شرایطی تجهیزات اطفاء حریق باید تمام و کمال فراهم و پرسنلی جهت استفاده سریع از آن در صورت بروز خطر در نظر گرفته شده باشد. تعبیه ۲ یا ۳ کپسول آتش نشانی در مجاورت عملیات هات تپ و نیز بهره بردن از تجهیزات آتش نشانی که اغلب مجتمع‌های صنعتی بزرگ دارای آن می‌باشند در حوالی محل انجام هات تپ بر ضریب اطمینان فرایند می‌افزایند.

– محل تردد مناسب برای نیروی کار: عملیات هات تپ به لحاظ ارتفاع طبیعتاً در سه شرایط می‌تواند انجام شود؛ در ارتفاع نسبت به زمین، در سطح زمین و در عمق زمین. در خصوص حالت اول، نصب اسکافولد و داربست توصیه می‌شود. در این خصوص باید تدابیر ویژه جهت نصب مطمئن و مستحکم اسکافولدها بجهت ایمنی تردد اپراتورهای هات تپ اتخاذ کرد. تدوین یک دستورالعمل توسط مجری هات تپ و ارائه آن به کارفرما جهت پیاده سازی بهترین راهکار محسوب می شود. در برخی مواقع به دلایلی از بسکت به منظور انجام عملیات هات تپ استفاده می‌شود. در این خصوص نیز مجری هات تپ و کارفرما باید تدابیر ویژه را در نظر بپگیرند. خصوصاً کارفرما ملزم است نسبت به تهیه بسکت مطمئن و دارای فضای مناسب اقدام کند تا تمرکز اپراتور هات تپ بیشتر متوجه فرایند فنی عملیات هات تپ باشد تا اطمینان بسکت.

هات تپ
هات تپ

در صورتی که عملیات در عمق زمین انجام شود نیز حفاری مناسب، تعبیه یک محل تردد مناست جهت تسهیل رفت و آمد اپراتورها، و مهمتر از همه ایجاد راه فرار اضطراری برای تخلیه انسانی محل در صورت بروز سانحه اکیدا توصیه می‌شود. فقدان این فاکتورها تبعاتی جبران‌ناپذیر در صورت بروز سانحه خواهد داشت.

– تست آلایندگی محیطی: ممکن است در مجاورت محل انجام عملیات هات تپ ذرات و گازها و مواد شیمیایی منتشر در فضا باشند که به جهت سمی بودن یا قابل اشتعال بودن خطراتی را برای انجام عملیات هات تپ و مجریان و اپراتورها پیش بیاورد. خصوصاً حین جوشکاری اسپلیت تی روی لوله برخورد این ذرات با حرارت ناشی از جوشکاری می‌تواند منشأ خطرات جانی، آسیب‌های فنی و خسارات اقتصادی باشد. این ذرات قابل رؤیت نیستند و ممکن است قابل تشخیص از طریق استشمام نیز نباشند. از این رو مجری هات تپ پیش از انجام عملیات می‌بایست نسبت به عدم وجود چنین ذراتی اطمینان حاصل کند. در صورت وجود چنین موادی طبیعتاً انجام هات تپ روی لوله امکان‌پذیر نیست مگر اینکه به تشخیص مهندسین و طراحان عملیات با اتخاذ تدابیر ویژه بتوان بصورت مقطعی این ذرات را از محل هات تپ دور کرد.

هات تپ
انشعاب گرم

شاخص‌های ایمنی عملیات هات تپ بسیار گسترده تر از موارد برشمرده است، اما بمنظور آشنایی اجمالی، خطوط کلی الزامات ایمنی ذکر گردیدند. توصیه می‌شود مجریان عملیات هات تپ علاوه بر استفاده از اپراتورهای مجرب و مسلط بر الزامات ایمنی کار گرم، دارای یک کارشناس ایمنی و بهداشت در محیط نیز باشند که ضمن حضور مستمر در محل انجام فرایندهای فنی هات تپ نسبت به رعایت اصول ایمنی نظارت مستمر داشته باشد.

دستورالعمل هات تپ

هات تپ خطوط لوله و مخازن به جهت این‌که جزو فرایندهای ویژه در صنعت محسوب می‌شود، و نیز از آن‌جا که دارای متغیرهای فنی متعددی می‌باشد نیازمند ملاحظات و تدابیر ویژه است؛ در غیر این صورت بروز ایراد حین انجام هر یک از گام‌های آن محتمل خواهد بود. وجود عوامل تعیین کننده‌ای نظیر ضخامت لوله، جنس لوله، دمای سیال، فشار و نیز جریان آن از جمله فاکتورهایی هستند که مراحل عملیاتی انجام هات تپ نظیر ساخت و نصب اسپلیت تی، نصب ولو و انجام عملیات هات تپ را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهند و از این‌رو دقت در رعایت استانداردها و در عین حال توجه به مشخصات فنی لوله و سیال جزو الزاماتی می‌باشد که مجری هات تپ باید نسبت به آن‌ها آگاهی داشته باشد. خروجی هر مرحله نیازمند انجام تست‌ها و بازرسی‌های ویژه است و از این‌رو بازرسی‌های مذکور سنگ محک مناسبی برای برآورد صحت و دقت عملکرد مجری عملیات هات تپ قلمداد می‌شود.

بنابراین مجری انجام عملیات هات تپ می‌بایست برای هر یک از رویه‌های جاری در عملیات هات تپ دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرایی ویژه عملیات را تدوین و به تأیید کارفرما رسانده باشد.هماهنگی‌ها و ترتیبات مهندسی پیش از آغاز عملیات بدون شک در پیشبرد صحیح عملیات هات تپ نقش تأثیر‌گذاری خواهد داشت.

هات تپ
هات تپ و اتصالات

در این راستا تدوین دستورالعمل‌ها و مستندات زیر برای انجام عملیات هات تپ ضروری بوده و حتی در صو.رت عدم درخواست کارفرما و مشتری، مجری هات تپ می‌بایست برای خود تهیه و تدوین و به اپراتورهای فرایندهای مختلف ارائه داده باشد:

کتابچه هات تپ: تدوین یک کتابچه جامع که شرح کلی فرایند هات تپ با ذکر تمامی مراحل آن را در بر داشته باشد یکی از وظایف مجریان عملیات هات تپ می‌باشد. این کتابچه بدون توجه به شرایط ویژه هر پروژه، شرح فرایند را به صورت کلی انجام خواهد داد و از این‌رو گام‌های کلی و عمومی هات تپ را ذکر خواهد کرد. بهتر آن است که این مستند در دسترس تمامی کاربران و مشتریان بالقوه هات تپ قرار گیرد تا ضمن آشنایی با مزایای عملیات هات تپ و گام‌های عملیاتی آن نسبت به فرایند آشنایی کلی حاصل کنند.

این کتابچه با توجه به کلی بودن برای تمامی عملیات‌های هات تپ مصداق دارد و شامل شرح فرایندهای موجود در عملیات و لوازم هر یک از فرایندها می‌باشد. به طور کلی کتابچه هات تپ می‌تواند فرایندهای زیر را شرح دهد:

  • فرایندهای اصلی: شامل ساخت اسپلیت تی، جوشکاری اسپلیت تی روی لوله، نصب ولو و انجام عملیات هات تپ.
  • فرایندهای پشتیبانی که نقش پشتیبانی و کمک به پیشبرد عملیات هات تپ را ایفا خواهند کرد. برای مثال لوازم انجام فرایند ساخت اسپلیت تی شامل دستگاه جوش، الکترودها، متریال‌ها و ابزارها شرح داده شده و الزامات فراهم‌آوری هر یک از این موارد ذکر خواهند شد. یا گام‌های تجهیز و آماده‌سازی دستگاه هات تپ برای انجام عملیات و تست فشار آن جهت حصول اطمینان از ضریب مقاومت دستگاه هات تپ در مقابل فشار و دمای سیال خط لوله توضیح داده می‌شود. در این فرایند انصالات و قطعات دستگاه هات تپ، کارکرد آن ها و شیوه نصب و محل قرارگیری‌شان مشخص می‌شود.
هات تپینگ
انشعاب خط لوله به روش گرم (هات تپ)

کتابچه هات تپ مختصاتی کلی ولی دقیق از عملیات هات تپ ارائه داده و به سفارش‌دهندگان و مشتریان اطمینان می‌دهد که مجری هات تپ توان و  قابلیت انجام عملیات هات تپ را به صورت بالقوه دارا است. این سند اثبات کننده دانش فنی و تجریه پیمانکار در زمینه انجام عملیات هات تپ خواهد بود.

دستورالعمل ساخت اسپلیت تی: این دستورالعمل مراحل ساخت اسپلیت تی بر حسب نیاز پروژه را شرح داده و الزامات هر گام را ذکر خواهد کرد. طراحی نقشه اسپلیت تی، تحویل و توجیه آن به اپراتورهای ساخت، نوع الکترودهای انتخابی بر حسب نیاز پروژه، تعداد پاس‌های جوش مورد نیاز، الزامات اجرایی فرایند جوشکاری و مواردی نظیر این می‌بایست در این دستورالعمل تدوین شده باشند. بدون شک این الزامات بر اساس مشخصات فنی خط لوله و ویژگی‌های سیال تدوین می‌شود. تیم مهندسی با دریافت اطلاعات فنی خط و تطبیق دادن الزامات کار هات تپ روی لوله مذکور با استانداردهای بین‌المللی، و نیز به پشتوانه سابقه و دانش فنی خود دست به تجزیه و تحلیل زده و در نهایت خروجی کار را در قالب یک دستورالعمل آماده خواهند کرد.

دستورالعمل انجام عملیات هات تپ: در خصوص فرایند اجرایی عملیات هات تپ که شامل پیشروی دستگاه کاتر و برش لوله می‌باشد نیز تدوین یک دستورالعمل جامع و کامل الزامی است. مهم‌ترین نکته در این مورد تعیین میزان پیشروی است. اپراتور هات تپ ممکن است بر حسب تجربه خود برآوردی تقریبی از میزان پیشروی لازم برای برش لوله حین هات تپ داشته باشد، اما این امر کفایت نمی‌کند. تیم مهندسی باید بر حسب سایز لوله اصلی و سایز انشعاب میزان دقیق پیشروی کاتر را مخص کند و به اپراتور هات تپ گزارش کند. در این صورت نه مشکلی نظیر برش ناکافی لوله و ناتمام ماندن عملیات هات تپ را خواهیم داشت و نه پیشروی بیش از اندازه  و هرز گردی کاتر در محیط درونی لوله را خواهیم داشت که چه بسا ممکن است به جداره مقابل لوله نیز آسیب وارد کند.

همچنین بر حسب جنس و ضخامت لوله سرعت پیشروی نیز باید مشخص شود. در صورتی که باردهی به دستگاه هات تپ با سرعتی بیش از حد مجاز صورت گیرد ممکن است اتصالات و قطعات دستگاه هات تپ علی‌الخصوص کاتر هات تپ دچار آسیب شود و برش لوله ناتمام باقی بماند. همچنین در خصوص اقدامات لازم جهت نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه دستگاه هات تپ پیش و پس از اتمام پروژه نیز باید توضیحات لازم درج شود تا به اطلاع اپراتورهای هات تپ برسد.

hot tap
انجام عملیات هات تپ

موارد ذکر شده که بخشی از دستورالعمل‌های مورد نیاز برای شروع کار را شرح داده‌اند الگویی محسوب می‌شوند که باید در خصوص تمامی گام‌ها و فرایندهای هات تپ تعمیم داده شوند. تدوین این قسم مستندات بدون شک در شفاف‌سازی امور و رفع ابهامات، استاندارد سایزی افزایش ضریب اطمینان فرایندها و کسب اعتماد مشتری بسیار حائز اهمیت خواهد بود. باید تکرار کرد که عملیات هات تپ جزو فرایندهای ویژه در خطوط لوله بشمار می‌رود و اهمال و بی توجهی به هر یک از گام‌ها تبعات جبران‌ناپذیر برای مجموعه و مجری عملیات هات تپ خواهد داشت.

دقت در عملیات هات تپ

هات تپ یا انشعاب گرم از خطوط لوله معمولاً  آخرین مرحله از فرایند هات تپ گیری محسوب می‌شود. در واقع در یک فرایند هات تپ، تهیه دستورالعمل‌ها و روش‌های اجرایی، ساخت اتصالاتی نظیر اسپلیت تی و نصب آن‌ها روی خطوط لوله، تست‌های نشتی و فشار و سایر موارد مربوطه را شامل می‌شود. اما عملیات هات تپ یعنی انشعاب گیری گرم از خطوط لوله در واقع گام آخر فرایند و مرحله‌ای است که لوله برش زده می‌شود و برای نصب انشعاب، انجام تعمیرات یا تعویض و نصب تجهیزات آماده می‌شود. بنابراین این مرحله از فرایند هات تپ زمانی سر می‌رسد که تمامی مراحل پیشین با صحت و دقت کامل به اتمام رسیده باشند.

پروژه هات تپ
هات تپ ۳۶ اینچی

عملیات هات تپ خطوط لوله از حساس‌ترین و دقیق‌ترین فرایندها در خدمات خطوط لوله می‌باشد که عدم دقت در الزامات و استانداردهای انجام آن تبعاتی مخرب برای خروجی نهایی هات تپ خواهد داشت و بارها شده است که به دلیل عدم تجهیز مناسب اتصالت یا خطاهایی نظیر خطای نیروی انسانی در انجام عملیات برش گرم هات تپ، فرایند با ایراد مواجه شده است. از این‌رو در ترتیب دادن مراحل و مراتب انجام عملیات انشعاب گرم هات تپ باید تمامی جوانب، چه تأمین تجهیزات مورد نیاتز انجام عملیات هات تپ و جه انجام عملیات را با دقت به انجام رساند.

بنابراین بمنظور انجام دقیق عملیات هات تپ نکات و روش‌هایی وجود دارد که توجیه کردن آن‌ها به اپراتورهای اجرایی هات تپ از الزامات کار و از مسئولیت‌های اصلی مجری پروژه هات تپ شمرده می‌شود.

در این خصوص در درجه اول تأمین تجهیزات مورد نیاز عملیات هات تپ حائز اهمیت است. تأمین برق و سایر تأسیسات مورد نیاز عملیات نظیر روغن هیدرولیک یا منبع پنوماتیک بعنوان محرک جزو لوازم کار می‌باشد. باید توجه داشت که جریان انتقال برق و مواد مذکور باید پیوسته باشد، هر گونه قطعی در فرایند انتقال جریان تأسیسات می‌تواند به کار هات تپ آسیب برساند. باید در خصوص موتور محرک دستگاه هات تپ و چگونگی انتقال سیال منبع هیدرولیک یا پنوماتیک به دستگاه هات تپ نیز دقت کافی بخرج داد. اتصالات انتقال سیال باید مورد بازرسی قرار گیرند تا در میانه کار انشعاب گرم هات تپ دچار قطعی جریان محرک و خاموش شدن دستگاه هات تپ نشویم.

هات تپ
هات تپ

نکات بعدی در خصوص اپراتور مجری عملیات هات تپ خواهد بود. در صورتی که اپراتور هات تپ توان کنترل و مدیریت فرایند برش گرم را نداشته باشد عملیات هات تپ با مشکل مواجه می‌شود. باردهی به شفت با شدت بیش از حد مجاز بدون شک هم می‌تواند به لوله آسیب می‌رساند و هم به دستگاه هات تپ و قطعات آن. باردهی اولیه باید بصورت آرام و تدریجی انجام شود و بمحض درگیری مته راهنما با لوله اصلی، این فرایند باید با دقت و وسواس بیشتری انجام گیرد. پیوستگی و تدریجی بودن فرایند باردهی حین برش لوله توسط کاتر نیز جزو اصول کار هات تپ محسوب می‌شود. دستگاه‌های هات تپ معمولاً دارای یک شیر تخلیه می‌باشند جهت خارج شدن سیال باقی مانده درون دستگاه. در صورتی که اپراتور از برش موفقیت آمیز لوله توسط مته راهنما اطمینان حاصل کرد، برای قطعیت یافتن این اطمینان لازم است که شیر تخلیه باز شود و برون ریز سیال مشاهده شود. البته لازم به ذکر است این مورد فقط در خصوص سیالات غیر سمی موجه است و برای مواردی نظیر هات تپ روی خطوط لوله گاز ترش به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

در خصوص میزان باردهی به شفت و مقدار پیش‌روی آن نیز باید اپراتور توجهات ویژه بخرج دهد. نباید پیشروی شفت از حد مجازی کمتر یا بیشتر باشد. چه‌بسا مواردی پیش آمده است که به دلیل باردهی کم کاتر موفق به برش کامل لوله نشده است مجری هات تپ پس از اتمام عملیات و باز کردن دستگاه هات تپ موجه شده است که به دلیل عدم استخراج کوپن از لوله، لوله بصورت کامل بریده نشده است. از سوی دیگر ممکن است به دلیل پیشروی بیش از اندازه و عدم محاسبه حداکثر پیشروی مجاز، جداره مقابل لوله اصلی نیز سوراخ شده و سیال لوله از سوی دیگر لوله نشتی کرده است. بنابراین تیم طراحی و مهندسی باید به صورت دقیق اپراتور هات تپ را نسبت به میزان دقیق پیشروی و تلورانس مجاز آن آگاه کرده باشد.

در صورت لغزش دستگاه هات تپ حین انجام عملیات نیز باید بسیار محتاطانه عمل کرد. البته لغزش و تحرک دستگاه حین انجام عملیات هات تپ طبیعی است اما اگر روند آن فزاینده و با حدت و شدت بیشتر باشد باید نسبت به تداوم انجام عملیات محاسبات ویژه‌ای داشت. خصوصاً در مواقعی صداهای ناهنجار حین پیشروی دستگاه هات تپ شنیده می‌شود که مجری هات تپ ملزم است نسبت به آن کاملاً حساس باشد. ممکن است این امر ناشی از بروز ایراد در دستگاه هات تپ باشد. چه بسا بخشی از اتصالات سخت‌افزاری دستگاه در حال خوردگی و فرسودگی شده باشند. در این صورت بی‌توجهی تبعات سنگینی به بار خواهد آورد. مواردی پیش آمده که به دلیل فشار بیش از اندازه سیال درون لوله و عدم کارایی دستگاه هات تپ در مقابل تحمل این فشار، دستگاه از محل خارج شده است. بنابراین توجه به این چنین نکاتی حین اجرای عملیات هات تپ ضروری می‌نماید. بدون شک به کار گماردن یک اپراتور متبحر و کارآزموده بخش زیادی از این قسم خطرات احتمالی را رفع می‌کند اما توجه به این موارد در دستورالعمل ها و گوشزد کردن آن‌ها به اپراتور عملیات هات تپ در هر صورت امری ضروری است.

دستگاه هات تپ
انشعاب خط لوله

عملیات هات تپ چیست؟

هات تپ خطوط لوله  (hot Tapping) از فرایندهای گرم در ارائه خدمات خطو لوله محسوب  می‌شود که صاحبان صنایع خطو لوله را از قطع جریان سیال بمنظور انشعاب‌گیری معاف می‌دارد. به عبارتی دیگر، در عملیات هات تپ گیری بدون نیاز به خاموش کردن خط و تقبل هزینه های ناشی از  آن، می‌توان عملیات انشعاب‌گیری از خطوط لوله را به انجام رساند. این فن‌آوری معمولاً برای آن دسته از مجتمع‌های صنعتی مفید به فایده است که بنا به هر دلیلی نیازمند انجام تعمیرات، تعویض قطعات و مواردی از این دست روی خطوط لوله خود می‌باشند اما از طرف دیگر شرایط لازم برای خاموش کردن خط و تعطیلی فرایندها برایشان مقدور نیست. در واقع مزیت اصلی این روش نسبت به روش‌های سنتی نیز در همین نکته می‌باشد که بدون ایجاد اختلال در فرایندهای جاری خطوط لوله، عملیات انشعاب گیری انجام شده و مشتریان را از تقبل هزینه‌های ناشی از خاموشی خط و درگیری نفرات و اپراتورها باز می‌دارد.

هات تپ خطوط لوله و مخازن به لحاظ فاکتورهای ایمنی و فنی از حساسیت بالایی برخوردار است و فقدان دانش فنی، یا عدم توجه به استانداردهای ایمنی و فنی طبیعتاً تبعاتی جبران‌ناپذیر خواهد داشت، اما در صورت انتخاب مجریان متبحر در انجام عملیات هات تپ، و نیز اهتمام ایشان به رعایت استانداردها و الزامات بدون شک مزایای آن متوجه مشتریان خواهد شد.

هات تپ خطوط لوله
هات تپ

مواردی که انجام عملیات هات تپ را توجیه پذیر می‌سازند:

ایجاد انشعاب جدید:  مجتمع‌های صنعتی نظیر پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها، و صنایع سنگین نظیر فولاد و ذوب‌آهن بمنظور توسعه خطوط موجود و گسترش خطوط لوله نیازمند گرفتن انشعاب‌های جدید از خطوط لوله موجود هستند. در این راستا، عملیات هات تپ یا انشعاب گرم بهترین راهکار محسوب خواهد شد. به این شرح که معمولاً از محل خطوط لوله پرفشار، عملیات هات تپ صورت می‌گیرد و  خروجی عملیات هات تپ که یک انشعاب جدید خواهد بود، حکم ورودی فاز توسعه خطوط جدید خواهد بود.

تغییر مکان خطوط لوله: گاهی اوقات مجتمع‌های صنعتی بمنظور تغییر مسیر خطوط لوله نیازمند آن هستند که از آغاز محل انتقال یک انشعاب جدید ایجاد کنند و از همان محل خطوط لوله موجود را به مسیری جدید راهنمایی کنند. در این شرایط نیز استفاده از عملیات انشعاب گرم هات تپ بهترین راهکار خواهد بود. این مورد در مواقعی رخ می‌دهد که برای مثال مجتمع صنعتی در صدد است محل انجام فرایندها را از یک مکان، برای مثال از یک کارگاه به کارگاهی دیگر منتقل کند. این کار به دلایل مختلف نظیر فرسودگی تجهیزات یک کارگاه رخ می‌دهد. در چنین شرایطی کارگاهی جدید با تجهیراتی جدید آماده شده و از طریق عملیات هات تپ، خطوط لوله حاوی سیال به محل کارگاه منتقل خواهد شد. با این راهکار، می‌توان بدون قطعی جریان سیال و تعطیل کردن فرایند مذکور، فرایند انتقال جریان سیال به کارگاه جدید را به انجام رساند.

هات تپ
عملیات هات تپ

انجام عملیات استاپل: استاپل یا انسداد خطوط لوله فرایندی به منظور انجام تعمیرات یا تعویض تجهیزات در بخشی از خطوط لوله، به طوری که کل فرایند مذکور بدون نیاز به قطعی جریان سیال و تعطیل کردن امور انجام شود. برای انجام عملیات استاپل، حداقل به چهار عملیات هات تپ نیاز داریم. خروجی دو عملیات هات تپ مذکور حکم سر ابتدایی و انتهایی خط فرعی بای پس موقتی را خواهد داشت که مانع انسداد جریان سیال می‌شود، و دو عملیات هات تپ دیگر نیز بمنظور انجام عملیات انسداد خط لوله موجود بکار خواهند رفت. در خصوص سایز انشعاب‌های هات تپ در عملیات‌های استاپل ترجیح بر آن است که هر چهار عملیات هات تپ مذکور به صورت سایز به سایز انجام شوند.

سایز دو هات تپ اول و آخر که به ایجاد خط فرعی بای پس مربوط می‌باشند با توجه به فشار و جریان سیال و روند جاری خط لوله بهتر است سایز به سایز باشند. در خصوص دو عملیات هات تپ دیگر نیز از آنجا که پلاگ‌های مسدود کننده جریان باید از مجرای آنها عبور و کل خط لوله را مسدود سازند می‌بایست ضرورتاً به صورت سایز به سایز انجام گیرند.

نصب تجهیزات جدید: گاهی اوقات در نقطه‌ای از یک خط لوله نیاز به نصب قطعات و تجهیزات جدید نظیر ونت یا ولو کنترل و … احساس می‌شود. در چنین شرایطی، باز هم بمنظور نصب تجهیزات بدون نیاز به قطعی جریان سیال از عملیات هات تپ استفاده می‌شود. بدین ترتیب که با سوراخ کردن لوله و دسترسی به فضای داخلی لوله و سیال، امکان نصب تجهیزات و قطعات فراهم می‌شود.

اما چنان‌که اشاره شد روش‌های دیگری نیز برای انشعاب گیری از خطوط لوله موجودند که با استفاده از آنها می‌توان عملکردهای فوق را به انجام رساند، اما آنچه به هات تپ نقش حائز اهمیت در مقایسه با این  روش‌ها می‌دهد مزایایی است که در صورت بکار بردن آن نصیب مجریان و تصمیم‌گیران مجتمع‌های صنعتی می‌شود. در واقع از طریق عملیات هات تپ بخشی از مزاحمت‌ها و هدر رفت زمان، بودجه و توان نیروی انسانی رفع می‌شود و از این رو نسبت به سایر روش‌ها مقرون به صرفه‌تر است. در واقع از طریق انشعاب گیری گرم هات تپ  می‌توان از موارد زیر اجتناب کرد:

قطع کردن جریان سیال داخل لوله: در روش‌های سنتی انشعاب گیری از خطوط لوله، صاحبان صنایع ناچار بودند جریان سیال درون لوله را قطع کرده، خط را تخلیه کرده و سپس فرایند سوراخکاری لوله و نصب انشعاب را انجام دهند. این فرایند در صورت صحت و دقت کل فرایند نیز زمان هدر رفت بسیار بالایی داشته و بخشی از نیروی انسانی را نیز درگیر خود می‌کرد. این در حالی است که روش هات تپ معایب ناشی از روش‌های سنتی را رفع کرده و باعث صرفه‌جویی در هزینه و زمان انجام عملیات خواهد شد.

خاموش کردن بخشی از مجموعه و فرایندهای مرتبط با آن: انشعاب گرم هات تپ نیاز به خاموشی  خط جهت انجام عملیات انشعاب گرم را رفع می‌کند، در واقع مزیت هات  تپ نسبت به سایر روش‌های انشعاب گیری و در اصل دلیل جذابیت این فن‌آوری برای صاحبان صنایع در همین نکته است که برای انجام عملیات هات تپ نیاز به خاموشی خط و تعطیل کردن فرایندهای مجموعه صنعتی نخواهیم داشت. بنابراین با استفاده از روش هات تپ می‌توان در عین پیشبرد اهداف و ایجاد انشعاب جدید، از فرایندهای جاری خطوط لوله نیز بهره برد و مجتمع بدون ایجاد مزاحمتی از جانب فرایند هات تپ عملکرد خود را حفظ خواهد کرد.

برش لوله و پذیرش خطرات ناشی از آن: از آنجا که غالباً فرایند انشعاب گیری خطوط لوله زنده روی لوله‌هایی ایجاد می‌شود که بخشی از فرایندهای انتقال سیال را بر عهده داشته‌اند، و از آنجا که بمنظور برش لوله نیازمند تخلیه خط از سیال می‌باشیم، فرایند برش روی خط لوله تخلیه شده خطراتی بهمراه خواهد داشت، چرا که سیال هیچ وقت تمام و کمال از خط خارج نمی‌شود وهمواره رسوبات و مواد شیمیایی ناشی از آن ولو به مقدار محدود در محیط درون خط لوله باقی می‌ماند. از این رو حین برش لوله ممکن است سوانح ناخوشایندی پیش بیاید.فن‌آوری هات تپ دارای قابلیت‌هایی است که احتمال بروز  خطر ناشی از برش لوله حاوی سیال را به حداقل ممکن می‌رساند. از این رو با استفاده از عملیات هات تپ از برش لوله و خطرات ناشی از آن نیز مصون می‌مانیم.

هات تپ
دستگاه هات تپ

هدر رفت زمان و انرژی نیروی کار بمنظور انجام فرایند طولانی تخلیه خطوط: اگر برای انشعاب گیری خطوط لوله حاوی سیال از روش‌هایی غیر از هات تپ استفاده شود طبیعتاً زمان فرایند به شکل بارزی  افزایش خواهد یافت. عملیات هات تپ نیازمند برخی پیش آماده‌سازی‌ها دارد که اغلب در محلی خارج از سایت انجام می‌شود، چرا که برای تکمیل آن‌ها نیازی به دسترسی به خط لوله نیست. تنها دو عملیات نصب اسپلیت تی روی لوله و انجام برش گرم هات تپ در محل سایت و روی خط لوله انجام  می‌گیرند که هر دو نیز بدون مزاحمت در روند جریان سیال درون لوله انجام خواهند شد. در حالی که در سایر روش‌های سنتی انشعاب گیری مراحل انجام فرایند، از تخلیه خط، تخلیه رسوبات، برش و انشعاب همگی مستقیما روی خط لوله و در شرایطی انجام می‌شوند که خط تخلیه می‌شود و عملکرد جاری‌اش را از دست می‌دهد. از این رو عملیات هات تپ نسبت به سایر روش‌ها دارای صرفه زمانی،  انسانی و مالی است.

مجموعه عوامل فوق عملیات هات تپ را به فرایندی دارای مزیت و برتری نسبت به روشهای سنتی میگرداند و از این حیث تمامی صاحبان صنایع و تصمیمگیران فعال در مجتمعهای نفت و گاز و پتروشیمی ترجیح میدهند بمنظور انشعاب یگری از خطوط لوله از عملیات هات تپ بهره ببرند.

مجریان هات تپ نیز می‌بایست صلاحیت و دانش فنی لازم برای انجام و پیشبرد تمامی گام‌های پروژه را داشته باشند. درست است که هات تپ باعث تسهیل بسیاری از فرایندها در خطوط لوله می‌شود اما این امر به قیمت پیچیده‌تر شدن و تخصصی شدن فرایند انشعاب گیری به دست می‌آید و از این حیث دانش فنی و تخصص شرط اصلی تبدیل شدن یک واحد صنعتی به پیمانکار واجد صلاحیت هات تپ خواهد بود. مجریان هات تپ باید توان فنی و تجهیزات مناسب برای انجام عملیات هات تپ در موقعیت‌ها و محل‌های متفاوت، روی انواع خطوط لوله و حاوی انواع مختلف سیالات باشند.

شرایطی که یک مجری عملیات هات تپ را تبدیل به پیمانکار واجد صلاحیت می‌گرداند متعدد است. مجری هات تپ در درجه اول باید تجربه انجام عملیات هات تپ طی سالیان متمادی و در سایزها و شرایط مختلف را داشته باشد. بدون شک حسن سابقه در زمینه انجام این عملیات پیچیده ازمهم‌ترین نقاط قابل اتکا برای انتخاب مجری عملیات هات تپ است. از سوی دیگر طبیعتاً تجربه در صورتی مفید به فایده خواهد بود که با دانش فنی و تخصص علمی در زمینه ابعاد و جنبه‌های مختلف عملیات هات تپ آغشته باشد. وجود یک تیم مهندسی متبحر و کارآزموده و دارای دانش در حوزه های نفت، مکانیک، طراحی و مدیریت فرایندها از الزامات عملیات هات تپ است. تیم فنی و مهندسی زبده با اتخاذ تدابیر ویژه می‌تواند گام‌هایی ثمربخش جهت تسهیل و اطمینان بخشی به عملیات هات تپ بگذارد.

اپراتورهای کارآزموده و دارای تجربه و تبحر در خصوص هات تپ نیز از نقاط قوت یک مجری واجد صلاحیت عملیات هات تپ خواهد بود. علاوه بر مؤلفه‌های فوق، تجهیزات و امکانات مناسب نیز در انجام عملیات هات تپ ضروری است. مجری هات تپ باید در این خصوص کاملاً به روز و مجهز به بهترین تکنولوژی‌ها و تجهیزات جهت انجام عملیات هات تپ باشد.

مشتریان و بهره گیرندگان از عملیات هات تپ باید حین انتخاب مجری هات تپ به تمامی نکات فوق به دقت توجه کنند، در غیر این صورت فرایند با مخاطرات و مشکلاتی احتمالی به همراه خواهد بود. تمامی گام‌های یک عملیات هات تپ، از انتخا مجری، تا طراحی و ساخت و نصب، و در نهایت عملیات انشعاب گرم هات تپ باید با دقت، وسواس و حساسیت انجام گیرد تا از بروز کوچترین ایراد فنی و ایمنی ممانعت شود.