هات تپ و برنامه ریزی

هات تپ یک فرایند خطی زمان بر بوده و بسته به میزان پیچیدگی هایش زمان انجام عملیات نیز بیشتر خواهد شد. مجریان عملیات انشعاب گرم هات تپ باید نسبت به زمان بندی انجام عملیات هات تپ حساسیت داشته باشند تا دچار دوباره کاری ها و صرف هزینه و زمان بیش از حد استاندارد برای انجام کار نباشند. اصولا انجام فرایندهایی نظیر زمان سنجی و برنامه ریزی عملیات به صورت دقیق برای هات تپ امکان پذیر نیست اما با این وجود می توان مختصاتی کلی از کار و کلیه مراحل و مراتب آن ارائه داد. به این جهت نیازهای عملیات به جهت سلسله مراتب و ترتیب انجام کار گرم، تأسیسات مورد نیاز، نیروی انسانی مورد نیاز در هر مرحله و تخصص و مهارت آن، و نیز هماهنگی های نرم افزاری برای پیشبرد دقیق تر و بهینه تر کار ارائه داد. از این رو شرکت هایی که کار اجرای عملیات هات تپ را انجام می دهند باید نسبت به برنامه ریزی پروژه انشعاب گیری گرم دقت و وسواس کافی را به خرج دهند در غیر این صورت در طول فرایند دچار کارهای اضافی خواهند شد. چه بسا از جا افتادن یکی از مراحل ولو جزئی کار باعث ایجاد وقفه ای مشهود در عملیات انشعاب گیری گرم هات تپ شود، یا فراموشی در تهیه تأسیسات و ماشین آلات و چه بسا ابزارآلات بسیار ساده باعث بروز وقفه در روند انجام کار شود. این امر خصوصاً در شرایطی که کار در مرحله پایانی خود بوده و مجری هات تپ در حال اجرای عملیات برش گرم hot tap می شود بیشتر بروز می یابد. در زمان اجرای عملیات تیم های ایمنی و بهداشت، آتش نشانی و کمک های اضطراری در محل انجام عملیات حاضر می باشند. کلیه تأسیسات سنگین مورد نیاز برای انجام عملیات آماده شده اند و در حال کار می باشند. ممکن است مجتمع صنعتی کارفرما بخشی از فعالیت های خود را به منظور انجام عملیات هات تپ اصلاح کرده باشد. بنابراین هر گونه وقفه در انجام عملیات هات تپ فرایندهای جاری مجتمع صنعتی را دچار خدشه می کند.

hot tap
اجام عملیات هات تپ

بنابراین تهیه و تأمین کلیه تجهیزات و تأسیسات جزو ضرورت های عملیات انشعاب گیری گرم می باشد که لازمه آن نیز برنامه ریزی می باشد. واحد برنامه ریزی اجرای هات تپ در درجه اول می بایست کلیه مراحل و پیش نیازهای هر فرایند را تشخیص و بررسی کند. سپس آن ها ر لیستی آورده شده و به عنوان راهنمای مراحل بعد مورد توجه قرار می گیرند. مراحل انجام انشعاب گیری گرم به طوری کلی به شرح زیر می باشند:

  • ابتدا فرایند ساخت اتصال مورد نیاز برای اجرای عملیات مورد آنالیز قرار می گیرد. انتخاب نوع اتصال، تهیه مواد و متریال های آن شامل لوله به سایز لوله اصلی و لوله انشعابی، الکترودهای مناسب، دستگاه جوش قوس الکتریکی، جوش آرگون، تأسیسات مورد نیاز نظیر برق و… جزو لوازم ضروری عملیات می باشند. سپس فرایند ساخت اتصال شامل برش لوله، سنگ زنی قطعات بریده شده لوله و جوشکاری آن ها به یکدیگر مراحل ساخت اتصال هات تپ می باشند. واحد برنامه ریزی هات تپ باید نسبت به تهیه و تأمین تجهیزات و زمان و نیروی انسانی هر یک از این مراحل پیش بینی های لازم را انجام داده باشد.
  • سپس فرایند شامل نصب اتصال روی لوله یا مخزن می باشد که پیش از اجرای عملیات انشعاب گیری گرم یا هات تپ صورت می گیرد. ابتدا به ساکن می بایست تست های فشار و جوش لازمه روی اتصلات انجام شود تا برای عملیات انشعاب داغ و مختصات فنی خط لوله یا مخزن مناسب باشد. در صورتی که اتصال جوشی باشد باید دستگاه جوش و الکترود مناسب با فرایند تهیه شود. اما اگر اتصال مکانیکی باشد می بایست ابزار لازم برای پیچ و مهره اتصال مکانیکی مذکور فراهم شود. زمان انجام فرایند جوشکاری نیز بسته به سایز لوله اصلی متغیر می باشد، هر چه سایز لوله بالاتر باشد زمان بیشتری صرف کار می شود. انتخاب بهترین و ماهرترین جوشکارها برای جوشکاری اتصالات روی لوله یا مخزن جزو الزامات انجام عملیات می باشد، چرا که جوشکاری روی خطی انجام می شود که سیال در آن جریان دارد و حاوی مواد قابل احتراق است. از این رو حین جوشکاری باید احتیاطات ویژه را در نظر داشت تا در اثر سوراخ شدن لوله یا مخزن عملیات دچار سانحه نشود.
  • نصب ولو مرحله بعدی انجام عملیات است. ولو تست شده روی اتصال قرار می گیرد و روی آن پیچ و مهره می شود. ولو متناسب با سایز انشعاب و فشار کاری خط انتخاب می شود و پیش از نصب تست فشار روی آن انجام یم شود تا دچار نشتی و مواردی از این قبیل نباشد.
  • در مرحله نهایی دستگاه هات تپ روی ولو نصب می شود و عملیات انشعاب گیری گرم هات تپ به انجام می رسد. این مرحله می بایست بر عهده اپراتورهای ماهر عملیات انشعاب گرم باشد. یک عملیات هات تپ خط لوله یا مخزن شامل راه اندازی و نصب منبع تغذیه یا پاور یونیت، و انجام عملیات باردهی به دستگاه هات تپ است. راه اندازی پاور یونیت و نصب آن به دستگاه هات تپ خود نیازمند زمان مشخصی است که معمولاً توسط اپراتوری انجام می گیرد که در زمینه برق و اتصالات دارای تبحر نسبی می باشد. سپس عملیات باردهی دستگاه هات تپ شروع می شود که بسته به آیتم هایی نظیر جنس لوله، ضخامت لوله، سایز انشعاب و ویژگی های دستگاه هات تپ زمان انجام آن متفاوت است.
سدل نیپل
جوشکاری در هات تپ

واحد برنامه ریزی عملیات هات تپ باید نسبت به تمامی مراحل فوق و ابعاد و اجزاء ان دقت کافی را به خرج دهد. باید تمامی قوا و تجهیزات لازم برای انجام هر یک از فرایندهای فوق به صورت کامل تهیه و تدارک دیده شوند و در اختیار واحدهای فنی و مهندسی و اجرایی قرار کیرند و فازهای اجرایی بر حسب آن ها انجام شوند. روند اجرایی کار می بایست توسط یک بازرس مورد ارزیابی و پایش قرار گیرد.

مراحل و مراتب و تأسیسات و تجهیزات هر یک از این فرایندها باید در یک لیست خلاصه شده باشند تا توسط بازرس چک شوند. چک لیست عملیات هات تپ شامل تمام مراحل پیش عملیاتی و عملیاتی انجام فرایند انشعاب گرم می باشد که حکم خرجی فاز برنامه ریزی را دارد و همچون یک نقشه راه، دستور کار اجرایی را پوشش می دهد.

تأسیسات هات تپ

هات تپ خطوط لوله همچون هر فرایند صنعتی و خدماتی دیگر نیازمند یک سری تجهیزات و ابزارهای تأسیساتی برای پیشبرد مراحل خاص خود است. معمولاً عملیات های خطوط لوله به جهت اهمیتی که به لحاظ ایمنی و فنی دارند در مقایسه با سایر امور فنی تأسیسات مطمئن تر و دقیق تری را می طلبند. فرایند نظارت و بازرسی بر تأمیبن نیازهای تأسیساتی یک عملیات هات تپ جزو اصول و لوازم پیشبرد یک عملیات انشعاب گرم مطمئن خواهد بود. اهمال و بی توجهی در این خصوص به هیچ عنوان جایز نیست. از این رو در دستورالعمل ها و روش های اجرایی عملیات انشعاب گرم هات تپ ضرورتاً از تهیه و تأمین تأسیسات هات تپ یاد می شود و مسئول و ناظر فرایند به طور مشخص تعیین می شود. این شخص می بایست لیستی از تأسیسات مورد نیاز برای انجام عملیات انشعاب گرم هات تپ فراهم کند و بر اساس آن مکانیزم تهیه و تأمین تأسیسات هات تپ را تحت نظارت خود قرار دهد.

hot tap
هات تپ

تأسیسات مورد نیاز برای انجام عملیات انشعاب گیری گرم hot tap معمولاً بسته به نوع پروژه متغیر است. برای مثال ممکن است عملیات در فشارهای پایین انجام شود یا مجری عملیات هات تپ متقاعد شود که از پاوریونیت ها و موتورهای پنوماتیکی استفاده کند، یا در شرایطی دیگر ممکن است عملیات توسط موتورهای پاوریونیت هیدرولیکی به انجام برسد. شرایط کار و نوع تأسیسات فراهم شده در این دو حالت با هم متفاوت خواهد بود. ممکن است عملیات در سطح زمین انجام شود یا در ارتفاع صورت گیرد. در صورتی که هات تپ می بایست در ارتفاع انجام شود نصب و تجهیز اسکافولد به منظطور تسهیل تردد و انجام عملیات انشعاب گیری ضروری خواهد بود. فرایند نصب باید تحت نظارت بازرسی انجام شود که مجری فرایند انشعاب به روش گرم برگزیده است تا معیارها و استانداردهای نصب اسکافولد به منظور انشعاب گیری گرم رعایت شود.

فصلی از سال که عملیات هات تپ انجام می شود نیز در تعیین تأسیسات مورد نیاز برای انجام کار تعیین کننده خواهد بود. در صورتی که کار در فصل های پاییز و زمستان انجام می گیرد احتمال آسیب رسیدن به جوش بر اثر بارش باران یا وزش باد زیاد خواهد بود. در این خصوص باید تدابیر لازم اندیشیده شده باشد. استفاده از کاورها برای انجام عملیات جوشکاری ضروری خواهد بود. همچنین در صورتی که به خاطر بارندگی سطح لوله خیس شده باشد حتما می بایست پیش از آغاز جوشکاری اتصال روی لوله سطح لوله را خشک کرد تا خطوط جوش دچار آسیب و ایراد نشوند. البته در خصوص خود عملیات hot tapping چنین محدودیتی وجود دارد و وضعیت آب و هوایی تأثیری در روند اجرای انشعاب گرم یا هات تپ ندارد اما در صورت بروز ایراد در جوشکاری خود عملیات هات تپ نیز با ایراد و مشکل مواجه خواهد بود.

علاوه بر تأسیسات فنی که مستقیماً بر روند پیشبرد عملیات هات تپ تأثیر دارند، تأسیسات ایمنی نیز جزو لوازم اصلی کار در هات تپ محسوب می شوند که ناظر فرایند هات تپ بدون تهیه شدن آن ها نباید تن به عملیات انشعاب گیری گرم بدهد. hottapping operation یک عملیات حساس است و گرچه در صورت رعایت اصول ایمنی فنی کوچک ترین ایراد فنی و ایمنی حین انجام آن بروز نمی دهد، اما ایرادات احتمالی در عملیات انشعاب گرم دارای شدت وقوع بالایی هستند و معمولاً آسیب های مالی و چه بسا جانی به همراه دارند. از این رو در تهیه و تدارک تأسیسات ایمنی می بایست بسیار دقیق و حساس عمل کرد. نظارت بر فرایند ساخت و آماده سازی مسیر تردد اپراتورها از جمله لوازم اصلی در تأیید اصول ایمنی کار هات تپ است. می بایست تأسیساتی نظیر اسکافولد یا از این دست به گونه ای چیده شوند که مسیر تردد اپراتورهای انشعاب گرم به آسان ترین شکل ممکن باشد. ایشان می بایست در مواقع خطر دسترسی سریع و آسان به مسیر داشته باشند تا بتوانند در اسرع وقت خود را از محل عملیات دور کنند.

در نظر داشتن کپسول های اطفاء حریق از جمله موارد دیگر است. گرچه در صورت بروز احتراق درعملیات هات تپ احیاناً سطح احتراق و اشتعال بسیار بالاتر از آن خواهد بود که بتوان از طریق این کپسول ها مهارش کرد، اما در هر صورت کپسول های اطفاء ابزارهای موقتی هستند که تا آماده سازی اقدامات اساسی اطفاء می تواند روند بروز سانحه را به تعویق بیاندازند. در این خصوص پیش بینی های لازم می بایست صورت گرفته شده باشد.

همچنین تیم آتش نشانی نیز می بایست در محل حضور داشته باشد تا در صورت وقوع سوانح بزرگ تر بتواند رفع سانحه نماید. عملیات هات تپ به صورت بالقوه می تواند خطرات بزرگی داشته باشد. بروز هر گونه ایراد در هر کدام از مراحل انجام هات تپ ممکن است تبعات زیان باری را بر مجموعه داشته باشد. از این رو وجود یک تیم آتش نشانی در محل انجام کار جزو الزامات کار hot tap است، مگر آن که تمامی جوانب سنجیده شده باشد و تیم اجرایی عملیات هات تپ و کارفرما نسبت به احتمال بروز کوچک ترین سانحه منجر به اشتعال یا انفجار مطمئن بوده باشند.

در نهایت انجام هماهنگی ها جهت اعزام تیم های ایمنی و در صورت نیاز هلال احمر در محل انجام عملیات نیز بسته به میزان حساسیت پروژه هات تپ توصیه می شود. از آن جا که ممکن است صدمات و آسیب های انسانی نیز به همراه داشته باشیم پیش بینی این امر به دور از فایده نخواهد بود.

هات تپ
هات تپ

خوشبختانه امروز به جهت افزایش حساسیت نسبت به اصول ایمنی در کار، کارفرمایان معمولاً دارای تیم های ایمنی و بهداشت صنعتی می باشند خود بر کلیه فرایندهایی که در محل مجتمع های شان انجام می شوند نظارت دارند. آن ها خود به مثابه ناظر فرایند بر عملکرد چوشکاران و اپراتورهای عملیات هات تپ نظارت می کنند و نات ایمنی فنی را به ایشان گوشزد می کنند اما باید توجه داشت که به جهت عدم آشنایی و تسلط این نیروها بر مختصات و فرایندهای مربوطه به عملیات هات تپ، و نیز به جهت عدم آشنایی ایشان با حساسیت های کار گرم هات تپ نمی توان از ایشان انتظار نظارت دقیق و صحیحی داشت. خود تیم اجرایی هات تپ می باید نسبت به این امر اهتمام ویژه داشته باشد و در صورتی که در هر کدام از مراحل نقص و کاستی دید مراتب را به اطلاع کارفرما برساند تا اقدامات مقتضی برای انجام کار در نظر گرفته شود.

عملیات هات تپ فرایند آماده سازی طولانی ای دارد و تهیه و تدارک کلیه تجهیزات و تأسیسات در کنار آماده سازی قطعات و ماشین آلات زمانی به مراتب بیشتر از خود عملیات انشعاب گیری گرم را اشغال خواهد کرد. تیم اجرایی و مهندسی هات تپ با دقت و حوصله و با صبوری تمام مراحل را به انجام می رساند و نسبت به هیچ کدام از آن ها اهمال نخواهد کرد تا کار به بهترین شکل ممکن تحویل داده شود.